Dziś Dzień Recyklingu. Jak wyglądałby świat bez niego?

Dzień Recyklingu to dobry moment, by spojrzeć na system gospodarki odpadami przez pryzmat twardych danych. Najnowsze statystyki GUS pokazują, że w 2024 r. w Polsce zebrano ok. 14,2 mln ton odpadów komunalnych – o ponad 5% więcej niż rok wcześniej. W przeliczeniu na mieszkańca oznacza to ok. 376–377 kg rocznie, co jest najwyższą wartością od lat i potwierdza utrzymujący się trend wzrostowy.

Ile z nich udaje się poddać recyklingowi? Niestety bardzo niewiele – w 2024 r. było to jedynie 18,3% odpadów komunalnych. Na domiar złego sytuacja na rynku recyklingu (w szczególności tworzyw sztucznych) jest bardzo trudna. W ciągu ostatnich kilku lat zamknięto około 30% zakładów recyklingu tworzyw, a wiele kolejnych ogranicza działalność. Przyczyną są m.in. wysokie koszty energii, niestabilność cen surowców wtórnych oraz silna konkurencja taniego surowca pierwotnego.

To skłoniło nas do zadania pytania: jak wyglądałby świat bez recyklingu? Postaraliśmy się na nie odpowiedzieć w styczniowym wydaniu miesięcznika Energia i Recykling, a dziś otwieramy dostęp do wybranych artykułów dla wszystkich czytelników Portalu Komunalnego.

Świat bez recyklerów

Gospodarka liniowa, nie cyrkularna

– Kiedy recykling przestanie działać, nasza gospodarka stanie się liniowa; zbliżona do tej, jaka dominowała w początkach rewolucji przemysłowej. Segregacja u źródła straci sens lub stanie się iluzoryczna – komentowała ekspertka ds. gospodarki o obiegu zamkniętym, Katarzyna Błachowicz. To prawda, bo możemy zbudować najlepszy system selektywnej zbiórki odpadów (gminny lub kaucyjny), przejechać tysiące kilometrów nowoczesnymi (często dofinansowanymi ze środków publicznych) śmieciarkami, wybudować sortownie przypominające najbardziej efektywne fabryki, a następnie… zawieźć wszystkie zgromadzone w ten sposób odpady prosto na składowisko. Tak właśnie wydarzy się, kiedy z rynku znikną przedsiębiorstwa zajmujące się recyklingiem.

Jakie byłyby konsekwencje dla innych gałęzi przemysłu? – Przykładowo jedna z największych hut w Polsce, odpowiadająca za ok. 70% krajowej produkcji stali dla budownictwa, motoryzacji i energetyki, aby zaspokoić potrzeby rynku, zaczęłaby importować surowce – odpowiada Błachowicz. Stal jest jednym z surowców cyrkularnych, które można przetwarzać niemal w nieskończoność bez utraty jakości.

Co by było, gdyby… zniknął recykling tworzyw?

Brak recyklingu tworzyw to groźba wysokich kar

Co by się stało, gdyby z rynku zniknęły także firmy zajmujące się recyklingiem tworzyw sztucznych? – Na pewno ucierpiałyby i środowisko, i gospodarka. Na całe szczęście nadal jest to pytanie abstrakcyjne, jednak fala bankructw, jaka wstrząsa sektorem recyklingu tworzyw od kilku lat, każe z powagą spoglądać nawet na najczarniejsze scenariusze – pisze Sławomir Pacek ze Stowarzyszenia “Polski Recykling”. Pamiętajmy, że Polska, jako część gospodarki europejskiej, jest zobowiązana do osiągania określonych poziomów zbiórki i recyklingu tworzyw sztucznych oraz do wykorzystywania minimalnych udziałów recyklatów, w szczególności rPET-u, w nowych produktach. 

Niewywiązywanie się z tych obowiązków skutkuje koniecznością uiszczania tzw. plastic levy, czyli opłaty w wysokości 800 euro za każdą tonę niepoddanych recyklingowi odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych. W latach 2021-2024 Polska zapłaciła z tego tytułu niemal 9 miliardów złotych, a według prognoz – przy braku istotnych zmian systemowych – do 2030 roku ta kwota może wzrosnąć do około 21 miliardów złotych. 

Świat przykryty elektroodpadami

Potrzebujemy miejskich górników

W 2025 r. ludzkość wytworzyła rekordowe 62 miliony ton elektroodpadów. To o 82% więcej niż dekadę wcześniej. Każdego dnia powstaje więc ponad 169 tysięcy ton zużytej elektroniki; prawie 2 tony co sekundę. Łatwo więc wyobrazić sobie, jak wyglądałyby miasta pozbawione sprawnego systemu recyklingu elektroodpadów. – Gdybyśmy z kolei rozrzucili je równomiernie na powierzchni Manhattanu (59 km²), powstałaby warstwa o grubości około 70 cm. Innymi słowy: w ciągu półtora roku moglibyśmy przykryć Nowy Jork metrową warstwą zużytej elektroniki. Choć brzmi to jak science fiction, jest to wyłącznie chłodna matematyka – wylicza Bartosz Kubicki, właściciel spółki Elektrorecykling.

Z perspektywy konsumenta zamknięcie zakładów recyklingu zużytego sprzętu oznaczałoby z kolei droższe smartfony, dłuższe oczekiwanie na baterie i części zamienne oraz mniejszą dostępność nowych technologii. To dlatego, że ten sektor gospodarki odpowiada za dostarczanie krytycznych i rzadkich surowców, których nie musimy pozyskiwać w kopalniach (znajdujących się często w Chinach i Afryce). To zjawisko często nazywamy urban miningiem, czyli miejskim górnictwem. 

Po co nam recykling zużytych opon?

Zużyte opony zawierają cenne surowce

Co roku na polski rynek oficjalnie wprowadzanych jest ok. 280-400 tys. ton nowych opon pneumatycznych (czyli pompowanych) – statystyki te nie obejmują jednak opon sprowadzanych wraz z importowanymi prywatnie pojazdami, których liczbę szacuje się na około 2 miliony sztuk rocznie. Poza ewidencją pozostaje też ok. 400-800 tys. sztuk opon pełnych (masywnych, nie pompowanych), stosowanych w wózkach widłowych i niektórych maszynach budowlanych. Za ich przetworzenie również odpowiadają recyklerzy, którzy borykają się z niskim popytem na oferowane przez siebie produkty. To o tyle zastanawiające, że wiele z nich ma znakomite właściwości.

– Mogą z nich powstawać na przykład sztuczne nawierzchnie boisk i bieżni lekkoatletycznych; są one trwałe, bezpieczne w użytkowaniu i łatwe w utrzymaniu (np. w porównaniu z naturalną murawą). Elastyczne właściwości gumy znalazły również szerokie zastosowanie w realizacji tzw. bezpiecznych placów zabaw – przekonuje Andrzej Kubik, prezes Zarządu GPR Guma i Plastik Recycling. 

Wszystkie artykuły można znaleźć w styczniowym wydaniu miesięcznika Energia i Recykling.

Pobierz darmowy raport i dowiedz się wszystkiego, co trzeba wiedzieć o recyklingu!