Przeprowadzone przez zespół analityczny TME badanie ankietowe polegające na weryfikacji nawyków e-recyklingowych Polaków pozwoliło utworzyć ranking miast, w których mieszkańcy najczęściej wymieniają sprzęty elektroniczne (z podziałem na małą i dużą elektronikę), w których wydają najwięcej w skali roku oraz w których najwięcej mieszkańców praktykuje nawyki proekologiczne związane z utylizacją zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. 

Dodatkowym aspektem przeprowadzonego badania było zweryfikowanie, jakie sprzęty elektroniczne psują się najczęściej, z jakich powodów są wymieniane i jak mieszkańcy oceniają rozwiązania e-recyklingowe w swoich miastach.

Wymiana małych sprzętów 

W pierwszej kolejności zweryfikowano, jak często Polacy wymieniają sprzęty elektroniczne. Nieduży e-sprzęt, a więc podręczne urządzenia codziennego użytku, takie jak suszarki, lokówki czy czytniki, największa grupa wymienia co 1-3 lata (43%). 29,6% mieszkańców największych miast robi to co 4-5 lat. Niewielu natomiast Polaków wymienia sprzęty przynajmniej raz w roku – 18,5% – albo co 6-10 lat (8,9%).

Częstotliwość wymiany sprzętów może być spowodowana ograniczonym czasem poprawnego funkcjonowania i coraz częstszymi usterkami. Gwarancja na małe urządzenia najczęściej obowiązuje przez dwa lata i w tym okresie stosunkowo rzadko dochodzi do usterek. Jeżeli więc ktoś dokonuje wymiany częściej – zwykle jest to spowodowane chęcią śledzenia nowinek i kupowania sprzętu lepszej jakości. Z kolei niewiele niedużych urządzeń elektronicznych funkcjonuje sprawnie przez okres dłuższy niż pięć lat, więc rzadsze wymiany mogą być podyktowane niższym budżetem lub troską o środowisko (i zastępowaniem sprzętu nowym dopiero, gdy starszy się psuje).

Na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych zweryfikowano, w których miastach mały sprzęt wymieniany jest najczęściej. Wymian przynajmniej raz do roku najczęściej dokonują mieszkańcy Białegostoku (38%), Warszawy (25%) oraz Poznania (22%). Czwarte, piąte i szóste miejsce zajmują kolejno Katowice, Gdańsk i Szczecin. Najrzadziej natomiast corocznych wymian dokonują mieszkańcy Bydgoszczy (12,8%), Wrocławia (13,1%) oraz Łodzi (13,6%).

Duże wymieniamy rzadziej

Większość Polaków (73,4%) dokonuje wymiany dużych sprzętów elektronicznych co 6-10 lat. 19,9% robi to co 4-5 lat. Zaledwie 6% co 1-3 lata, a 0,7% robi to raz w roku lub częściej. Jak pokazują wyniki badań, duże sprzęty elektryczne są w Polsce wymieniane znacznie rzadziej niż niewielkie, drobne urządzenia. Może to być związane zarówno z ich większą trwałością, jak i wyższą ceną oraz faktem, że ich wymiana bywa problematyczna (kwestie związane m.in. z transportem, dopasowaniem do wnętrza mieszkania czy recyklingiem).

Najrzadziej duże sprzęty elektroniczne wymieniają mieszkańcy Katowic (84,6% robi to co 6-10 lat), Wrocławia (76,2%) oraz Łodzi (76,1%). Najczęściej robią to mieszkańcy Krakowa (69,2% robi to co 6-10 lat), Szczecina (69,1%) oraz Warszawy (66,7%).
Przeprowadzone badanie jednoznacznie wykazało różnice pomiędzy częstotliwością kupowania drobnej elektroniki a częstotliwością kupowania dużej. Mały sprzęt elektroniczny (zwłaszcza taki, który ze sobą zabieramy w różnego rodzaju podróże) jest narażony na uszkodzenia spowodowane eksploatacją, np. rozbity wyświetlacz w smartfonie czy wyrobione zawiasy w laptopie, z czego może wynikać krótszy okres użytkowania w stosunku do większych sprzętów elektronicznych, takich jak lodówka czy telewizor. 

Przygotowano ranking miast, w których mieszkańcy zachowują się najbardziej proekologicznie pod względem podejścia do recyklingu e-sprzętów. Pierwsze miejsce w zestawieniu zajęły Katowice – aż 88,9% mieszkańców tego miasta deklaruje, że oddaje e-odpady w specjalnym punkcie lub zamawia usługę ich wywiezienia. 

Na drugiej lokacie uplasował się Białystok – tutaj 86,8% mieszkańców odpowiednio postępuje z e-odpadami. Podium zamyka Bydgoszcz z wynikiem 84,1%. Trzy miasta, które znalazły się na samym dole zestawienia, to Szczecin (z wynikiem 78,7%), Poznań (77,1%) oraz Gdańsk (73,2%). Chociaż także tutaj przeważająca część mieszkańców postępuje w ekologiczny sposób, to w ostatnim w rankingu Gdańsku osób przechowujących e-sprzęt w domu lub wynoszących go do kontenerów z odpadami jest aż 26,8, co oznacza, że co czwarty mieszkaniec Gdańska nie obchodzi się z e-odpadami w prawidłowy sposób.

Jak Polacy podchodzą do utylizacji ZSEE? 

Polska przed czterema laty była krajem o jednym z najniższych współczynników e-recyklingu. Leśnicy wciąż wskazują na problem wywozu śmieci wielkogabarytowych do lasów, naszemu krajowi daleko też do osiągnięcia celów unijnych dotyczących recyklingu. Jak wynika z badań ankietowych przeprowadzonych na przełomie 2021 i 2022 r., świadomość ekologiczna Polaków – przynajmniej w obszarze e-odpadów – wygląda stosunkowo lepiej, a zachowania w przeważającej mierze są proekologiczne. 

Z badania tego wynika, że 55,1% mieszkańców polskich miast korzysta z usługi wywozu elektrośmieci, 26,6% oddaje je w specjalnym punkcie zbioru, 8,2% trzyma w domu, a 10,1% wyrzuca do śmietnika. Dane te z jednej strony są optymistyczne, biorąc pod uwagę wskaźniki i raporty z poprzednich lat – świadomość ekologiczna w Polsce rośnie, zwłaszcza wśród młodszych osób. Z drugiej strony, wciąż co 10 Polak wyrzuca e-odpady na śmietnik. 

Badanie obejmowało również weryfikację powodów wymiany sprzętu elektronicznego. Jak się okazuje, 64% respondentów robi to, gdy urządzenie zaczyna wadliwie funkcjonować. 28,5% z nas kupuje urządzenia z powodu chęci posiadania nowszego modelu, a 7,5% decyduje się na to przy okazji remontu.

Większość Polaków decyduje się na kupno nowego sprzętu dopiero, gdy stary zaczyna wadliwie funkcjonować. Powodami mogą być oszczędność i dokładne analizowanie swoich potrzeb względem wydatków, a także trendy proekologiczne – nad-
mierna konsumpcja uznawana jest za jeden z trendów szkodliwych dla środowiska.

Możemy natomiast zaobserwować korelację pomiędzy przyczynami wymiany sprzętu a częstotliwością kupna nowych urządzeń. Osoby, które dokonują wymiany przynajmniej raz do roku, zwykle robią to z chęci wymiany na nowszy model (57% respondentów). Osoby, które dokonują wymiany co 1-3 lat, w 50% przypadków robią to z powodu chęci wymiany na nowszy model. Osoby, które dokonują wymiany raz na parę lat (6-8), zwykle robią to z powodu wadliwego funkcjonowania (71,4%).

Przeprowadzone badanie obejmowało również weryfikację związków pomiędzy przyczynami wymiany sprzętu a miejscem zamieszkania. Z badań wynika, że Poznań jest miastem z największym odsetkiem osób, które wymieniają sprzęty, powodowane chęcią kupna nowocześniejszego modelu (35,8%), druga pod tym względem jest Warszawa (34,8%), a trzecie Katowice (29,1%). Chęć wymiany na nowszy model najrzadziej jest powodem do zakupów dla mieszkańców Bydgoszczy (25,5%), Gdańska (23,9%) oraz Łodzi (21,6%) – te miasta są też na podium w zestawieniu lokalizacji, w których powodem wymiany sprzętu jest wadliwe funkcjonowanie.

Na pierwszym miejscu w zestawieniu miast, w których główną przyczyną wymiany urządzeń jest ich wadliwe funkcjonowanie, znalazła się Łódź (69,3%). Drugie i trzecie miejsce zajmują tu Bydgoszcz (68,1%) oraz Gdańsk (67,6%). Najrzadziej z powodu wadliwego funkcjonowania wymieniają sprzęty mieszkańcy Poznania (57,8%) – czyli miasta, w którym najczęściej Polacy kupują urządzenia, aby wyposażyć się w nowocześniejszy model. Poza poznaniakami, uszkodzenia są stosunkowo rzadkim motywem do wymiany także dla warszawiaków oraz mieszkańców Białegostoku. 

Zakupy a średnie wydatki

W toku badań analizie została poddana kwestia wydatków przeznaczanych każdego roku na sprzęty elektroniczne. Na małe urządzenia mniej niż tysiąc zł rocznie przeznacza 22,2% respondentów. 43,6% Polaków wydaje 1-2 tys. zł, 27,7% – przeznacza na ten cel do 5 tys. zł rocznie. Rzadkie są wyższe wydatki (zaledwie 6,4% poświęca na zakupy więcej niż 5 tys. zł).

Stosunkowo duże wydatki – powyżej tysiąca zł u większości Polaków – mogą wynikać z kilku czynników: większej awaryjności drobnej elektroniki (smartfony są najłatwiej psującym się sprzętem); faktu, iż w przypadku części niewielkich urządzeń elektronicznych można mówić o „wyścigu nowych modeli”, a także wysokich cen niektórych drobnych e-sprzętów (smartfonów, tabletów, słuchawek czy switchów).

Najwięcej na mały sprzęt elektroniczny wydają mieszkańcy Wrocławia, Katowic i Poznania – w tych miastach górują wydatki powyżej 2 tys. zł rocznie. Najrzadziej takie kwoty wydają mieszkańcy Krakowa, Warszawy i Szczecina. Sytuacja ta może być zaskakująca ze względu na fakt, że Kraków i Warszawa to miasta o największej liczbie mieszkańców i wysokich średnich zarobkach.

Zaobserwowano również związek pomiędzy wydatkami a powodami zmiany sprzętu. W grupie osób, która wydaje na małe urządzenia elektroniczne najwięcej, dominują osoby chcące kupić nowszy model (aż 60,7%) w grupie wydającej od 5 do 8 tys. zł oraz 75% w grupie wydającej powyżej 8 tys. zł. Z kolei osoby wydające mniej zazwyczaj dokonują wymiany, gdy sprzęt ulegnie uszkodzeniu – w grupie o wydatkach poniżej tysiąca zł tylko 12,1% pozbywa się dotychczas używanych urządzeń, ponieważ chce posiadać nowocześniejszy model.

35,5% respondentów wydaje mniej niż tysiąc zł rocznie na duże sprzęty elektroniczne. Wydatki rzędu od 1 do 2 tys. zł deklaruje 31,2%, a 25,4% przeznacza na cel zakupu urządzeń tego typu do 5 tys. zł. Stosunkowo nieliczne są grupy, które wydają więcej – w przedziale od 5 do 8 tys. zł jest to 5,1% oraz do 10 tys. zł – 2,2%.

Warto tu zwrócić uwagę, iż poniżej tysiąca zł na duży sprzęt wydaje 35,5% ankietowanych, a poniżej tysiąca na mały sprzęt – 
22,2%. Taka różnica wynika z częstszej konieczności wymiany małych urządzeń lub wskazuje na to, że znaczna cz...