Wszędzie pajęczyny! W każdym zakamarku, kącie, narożniku, na suficie i między meblami. Och, doprawdy, wytrzymać trudno! Łapiemy więc za odkurzacz i wymiatamy... swego największego z domowych sojuszników, nasosznika trzęsia.

Nasosznik trzęś ? dziwaczna nazwa, prawda? Dotyczy zwierzęcia, które najprawdopodobniej wszyscy znamy, ale nie z nazwy. Bezimiennego, długonogiego mieszkańca każdego domu. To nieduży, niemal przezroczysty pająk o kuriozalnie długich nogach. Tymczasem widujemy go bardzo często, to on tka bowiem najwięcej pajęczyn, z którymi walczą mozolnie przed świętami ssawki naszych odkurzaczy. Wsysają one te nieduże pająki i ich sieci, by mieszkanie lśniło i nie wyglądało na zapuszczone. Gdybyśmy jednak wiedzieli, jak poważne szkody może wywołać taki odkurzacz...

Ta dziwaczna i trudna do wymówienia nazwa pająka wzięła się od jego charakterystycznych zwyczajów. Zaniepokojone pająki potrząsają bowiem swoim ciałem i całą siecią. A są to konstrukcje dość rozległe i skomplikowane, a przy tym nieregularne. Pajęczyna kojarzy nam się z geometrią ? poczynając od środka, pająki budują je na planie koła, jakby tworzyły rozetki z przędzy. Porozpinane między dwoma rusztowaniami pajęczyny są niekiedy rzeczywiście mistrzostwem geometrycznym, stanowiąc jednocześnie świetną pułapkę na latające ofiary tych zwierząt.

Starsze niż dinozaury

Konstrukcje te pająki nauczyły się tworzyć całkiem niedawno. Kopalne szczątki najstarszych znanych pająków znaleziono w Stanach Zjednoczonych oraz Rosji. Ich wiek szacuje się na ponad 350 mln lat, a zatem pająki to organizmy znacznie starsze niż dinozaury. Pojawiły się 100 mln lat przed nimi, należały do gromady, do której zaliczyć można pionierów życia na lądzie. Dinozaury zdążyły rozwinąć się, opanować Ziemię, po czym wyginąć, po nich pełne bogactwo osiągnęły ptaki i ssaki, a pająki wciąż trwają. Przetrwały wszystkie kataklizmy, wielkie wymierania i zagłady. Są jednymi z najstarszych istniejących do dzisiaj mieszkańców Ziemi. Co nie znaczy, że się nie zmieniły.

Te dwa najstarsze gatunki sprzed ponad 350 mln lat to amerykański Attercopus fimbriungus i rosyjski Permarachne novokshonovi. Wyglądały dość podobnie do dzisiejszych pająków, ale miały... długie ogony. Służył on kopalnym pająkom do rozciągania nici powstającej w gruczołach przędnych, które miały już u zarania dziejów. Prawdopodobnie na podstawie tej nici dawne pająki odnajdywały drogę do swoich ziemnych kryjówek, kiedy wracały z polowania. Zachowywały się zatem niemal jak Tezeusz wychodzący z labiryntu dzięki nitce Ariadny.

Z czasem ten niezwykły pajęczy wynalazek ewolucyjny, jakim była produkowana przez nie nić, zmieniał swoje zastosowanie. Dawne pająki zaczęły wyściełać nićmi okolice swych kryjówek, aby dzięki przenoszonym przez nie drganiom zorientować się, że nadchodzi ofiara. Do dzisiaj tak właśnie poluje wiele tych zwierząt, chociażby największe pająki świata, czyli ptaszniki. Największe i jednocześnie najpierwotniejsze.

Dopiero po jakimś czasie, w toku ewolucji, specjalizujące się gatunki pająków zaczęły używać nici do budowy sieci. To jedna z najnowszych ich zdobyczy, a efektowne, idealnie geometryczne pajęczyny, które tkają chociażby krzyżaki, to już zupełne novum (oczywiście w skali ewolucji). Pierwsze sieci, jakie pająki nauczyły się tworzyć, miały zupełnie nieregularne, chaotyczne kształty. Takie jak właśnie u nasoszników. Ich pajęczyny prawdopodobnie dlatego wywołują taki niepokój u ludzi i tak bardzo przyciągają rury odkurzacza, że są niezwykle chaotyczne. To zwoje lepkich nici, zawieszonych pozornie bez ładu i składu, które nie tak łatwo ściągnąć ze ścian, bo kleją się do wszystkiego. Ceniący schludność gospodarze jednak walczą z nimi zawzięcie, a przy okazji takich porządków ginie też wiele pająków. Często samic nasoszników, które przez całe lato noszą w swych szczękoczułkach kokon z jajami. W tym czasie nie jedzą, całkowicie poświęcają się ochronie swoich dzieci, najczęściej giną potem z głodu. To ogromne matczyne poświęcenie, tak oddanyc...