Forum Zielone Miasto 360°. Jak nowoczesne technologie rewolucjonizują zarządzanie zielenią miejską

Tradycyjne metody zarządzania zielenią miejską, często oparte na doraźnych interwencjach i reagowaniu na kryzysy, przestają być wystarczające w obliczu skali współczesnych wyzwań. Ogromna liczba drzew, złożona struktura własnościowa terenów oraz rosnąca presja klimatyczna wymagają nowego, strategicznego podejścia.

Zarząd Zieleni Miejskiej we Wrocławiu to jedna z jednostek, która postanowiła stawić czoła tym wyzwaniom, poszukując rozwiązań wykraczających poza tradycyjne metody. W odpowiedzi na palące potrzeby narodziła się idea wykorzystania zaawansowanych technologii do transformacji sposobu myślenia o miejskiej przyrodzie – od doraźnej pielęgnacji po strategiczne zarządzanie całym ekosystemem. I tak – w ramach projektu Life CoolCity zdecydowano się na wykorzystanie teledetekcji.

Narzędzie analizuje, w jaki sposób przejście od reaktywnych interwencji do planowania opartego na precyzyjnych danych pozwala budować miasto bardziej odporne, bioróżnorodne i przyjazne dla mieszkańców. Omówiła je – podczas Forum Zielone Miasto 360° – Monika Pec-Święcicka, zastępczyni dyrektora Zarządu Zieleni Miejskiej we Wrocławiu, Miejski Architekt Krajobrazu, inspektor drzew i terenów zieleni.

Wrocławskie wyzwania

Impulsem do stworzenia innowacyjnego narzędzia we Wrocławiu była seria kluczowych problemów i pytań, na które dotychczas brakowało precyzyjnych odpowiedzi.

Najważniejsze wyzwania, z którymi dotąd borykał się Zarząd Zieleni Miejskiej to:

• Brak pełnej inwentaryzacji. Nieznajomość dokładnej lokalizacji, gatunku i kondycji milionów drzew w mieście uniemożliwiała świadome planowanie. Działania inwentaryzacyjne były prowadzone punktowo, zazwyczaj w odpowiedzi na zgłoszenia lub incydenty.
• Reaktywne zarządzanie ryzykiem. Interwencje, takie jak wycinka czy pielęgnacja drzew zagrażających bezpieczeństwu, były podejmowane najczęściej po wystąpieniu szkód, na przykład po burzy. Brakowało systemowej profilaktyki pozwalającej przewidywać zagrożenia.
• Problem własności terenów. Drzewa w mieście tworzą jeden, spójny system, jednak rosną na gruntach miejskich, prywatnych, państwowych czy należących do spółek takich jak PKP. Utrudniało to identyfikację odpowiedzialności za stan zieleni i podejmowanie interwencji, zwłaszcza gdy źródło problemu (np. gatunki inwazyjne) znajdowało się na terenie sąsiednim.
• Trudności w priorytetyzacji działań. W sytuacji, gdy tysiące drzew jednocześnie wymagają pielęgnacji, a zasoby są ograniczone, kluczowe staje się pytanie: gdzie interweniować w pierwszej kolejności, aby osiągnąć największy efekt?
• Działanie na objawach, a nie przyczynach. Skupienie na usuwaniu skutków – takich jak obumierające drzewa – zamiast na identyfikacji i rozwiązywaniu źródłowych problemów, np. systemowego spadku poziomu wód gruntowych.

– Mamy dużo sytuacji ryzykownych, kryzysowych, interwencyjnych i chodzi o to, żebyśmy nauczyli się je przewidywać wcześniej, obserwując miasta z punktu widzenia teledetekcji – powiedziała podczas Forum Monika Pec-Święcicka.

Cyfrowe oko nad miastem

Samo posiadanie ogromnych zbiorów danych to dopiero początek drogi. Prawdziwym przełomem jest zdolność do przekształcenia surowych informacji w użyteczną, zarządczą wiedzę, która wspiera podejmowanie decyzji. Produkt CoolCity został stworzony właśnie po to, by dokonać tego skoku – od inwentaryzacji do inteligentnego zarządzania.

Narzędzie opracowane w ramach projektu Life CoolCity to zaawansowany system analityczny, który integruje i przetwarza dane pozyskane metodami teledetekcyjnymi. Na ich podstawie generuje kilkadziesiąt map tematycznych, które pozwalają spojrzeć na miasto z zupełnie nowej perspektywy. System nie tylko pokazuje, co i gdzie rośnie, ale przede wszystkim dlaczego tak się dzieje i jak można świadomie kształtować ten proces.

Jego główną funkcją jest obiektywna ocena zasadności wdrażania rozwiązań opartych na przyrodzie (NBS) i błękitno-zielonej infrastruktury (BZI). Narzędzie pozwala symulować różne scenariusze, analizując potencjalne koszty, korzyści środowiskowe oraz lokalne uwarunkowania. Dzięki temu zarządcy zieleni mogą podejmować decyzje oparte na twardych danych, a nie jedynie na intuicji czy presji społecznej.

Ochrona przyrody

Wszechstronność narzędzia CoolCity sprawia, że jego zastosowanie wykracza daleko poza prostą inwentaryzację drzew. System wspiera kluczowe obszary strategicznego zarządzania miastem, od ochrony przyrody po optymalizację inwestycji. Poniższe przykłady ilustrują jego praktyczny potencjał.

Jednym z głośniejszych tematów we Wrocławiu był wniosek o utworzenie 700-hektarowego rezerwatu przyrody na historycznych polach irygacyjnych. Teren ten, o ogromnym potencjale przyrodniczym, od lat był przedmiotem starań mieszkańców. Dzięki analizie przeprowadzonej w ramach Life CoolCity miasto zyskało obiektywny obraz sytuacji. Dane wykazały, że choć potencjał jest duży, obecne wskaźniki bioróżnorodności nie są tak wysokie, jak oczekiwano. Narzędzie uświadomiło decydentom, że samo objęcie terenu ochroną nie wystarczy. Konieczne jest wdrożenie konkretnego planu działań ochronnych, aby obszar ten faktycznie stał się rezerwatem o wysokiej wartości przyrodniczej.

Gatunki inwazyjne, takie jak rdestowiec, stanowią poważne zagrożenie dla lokalnych ekosystemów, a walka z nimi jest kosztowna i często nieefektywna. System CoolCity pozwala na precyzyjne mapowanie ognisk i dróg rozprzestrzeniania się tych roślin. Analiza wykazała, że źródła inwazji często znajdują się poza terenami zarządzanymi przez miasto, np. na gruntach kolejowych. Zamiast kosztownej walki ze skutkami na własnym terenie, miasto może teraz podejmować działania u źródła, zwracając się do innych zarządców o usunięcie problemu. Takie podejście pozwala na skuteczne zarządzanie ryzykiem, zanim problem eskaluje.

Optymalizacja inwestycji

Największą siłą narzędzia jest jego funkcja symulacyjna. Umożliwia ona porównanie efektywności różnych interwencji w kontekście ich kosztu i wpływu na wskaźniki środowiskowe. Przykładowo, decydenci mogą sprawdzić, czy w danym miejscu lepszy efekt przyniesie zalesienie, budowa kosztownej niecki infiltracyjnej, czy może założenie lasu kieszonkowego. Analiza może wykazać, że inwestycja warta 170 tys. zł (np. zalesienie) przyniesie znacznie większy wzrost wskaźnika bioróżnorodności niż projekt za 1 mln zł. To pozwala na optymalne i w pełni uzasadnione wydatkowanie środków publicznych.

Praktycznym dowodem skuteczności tego podejścia stał się jeden z najbardziej znanych placów we Wrocławiu, który przeszedł gruntowną transformację. Mowa oczywiście o Placu Nowy Targ, który przez lata był we Wrocławiu symbolem betonozy. Po latach starań podjęto decyzję o radykalnej zmianie.

W ramach inwestycji o wartości 10 mln zł na placu posadzono blisko 200 drzew, a jego nawierzchnię w dużej mierze rozszczelniono. Był to spektakularny i pozytywnie odebrany projekt. Narzędzie CoolCity zostało wykorzystane do obiektywnej oceny efektów tej transformacji.

Analiza przyniosła kluczowe wnioski:

• Wskaźniki środowiskowe dla tego obszaru po realizacji inwestycji wzrosły o ok. 1 punkt.
• Analiza symulacyjna wykazała, że gdyby do nasadzeń wykorzystano inne, bardziej bioróżnorodne i rodzime gatunki drzew, wskaźnik ten mógłby wzrosnąć o kolejne pół punktu.

Wniosek ten nie jest krytyką podjętych decyzji. Wręcz przeciwnie, doskonale ilustruje cel, jaki przyświeca twórcom narzędzia. – Możemy po prostu świadomie tym zarządzać i podejmować świadome decyzje. –  podkreśliła Pec-Święcicka.

Przyszłość miast pisana danymi

Projekt Life CoolCity we Wrocławiu ilustruje fundamentalną zmianę paradygmatu w zarządzaniu zielenią miejską. To przejście od działania intuicyjnego i reaktywnego do strategicznego planowania opartego na precyzyjnej, obiektywnej wiedzy.

Tam, gdzie wcześniej dominowało podejście reaktywne – oparte na fragmentarycznej wiedzy i interwencjach podejmowanych w odpowiedzi na kryzysy – teraz pojawia się model strategiczny. Jest on holistyczny, proaktywny i oparty na zdolności do przewidywania zjawisk oraz optymalizacji działań w skali całego miejskiego ekosystemu.

Wrocławska inicjatywa udowadnia, że technologie takie jak teledetekcja i zaawansowana analiza danych nie są już domeną specjalistów, lecz stają się kluczowym narzędziem w rękach zarządców miast. To właśnie one są kluczem do budowania metropolii bardziej odpornych na zmiany klimatu, bogatszych w bioróżnorodność i, co najważniejsze, lepszych do życia.