ROP konieczny od zaraz

Podczas Forum Recyklingu w Lublinie ekspert mówił również o odpływie PET z instalacji komunalnych, sytuacji na rynku recyklatów oraz ryzyku kryzysu, który może wymusić znacznie bardziej radykalne zmiany.

Lepiej ewolucja niż rewolucja

Debata dotycząca rozszerzonej odpowiedzialności producenta trwa w Polsce od lat. Obecnie rządowy projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych figuruje w wykazie prac legislacyjnych pod numerem UC100. Jego czwarta wersja została opublikowana 17 sierpnia 2026 r.

Zdaniem Marcina Benbenka, branża doszła jednak do momentu, w którym dalsze oczekiwanie na rozwiązanie akceptowane przez wszystkie strony może przynieść więcej szkód niż niedoskonałość pierwszej wersji systemu.

– ROP powinien wejść taki, jaki mamy w tej chwili na stole – powiedział prezes KOM-EKO.

Nie oznacza to, że uważa przedstawione rozwiązania za ostateczne. Przeciwnie, zakłada możliwość ich późniejszej korekty.

– Uchwalmy to, co mamy na stole, bo to jest jedyna szansa i później próbujmy go nowelizować i naprawiać – powiedział Marcin Benbenek. W jego ocenie alternatywą dla takiej ewolucji może być narastanie problemów aż do momentu, w którym konieczne stanie się znacznie bardziej radykalne przebudowanie całego systemu.

Kaucja wyciągnęła PET z żółtego worka

System kaucyjny obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 r., a rok 2026 jest pierwszym pełnym rokiem jego funkcjonowania. Jednym ze skutków jest przesunięcie części wartościowych opakowań, przede wszystkim butelek PET, z gminnych systemów selektywnej zbiórki do osobnego strumienia kaucyjnego. Dla instalacji komunalnych nie jest to zmiana obojętna ekonomicznie. Butelki PET należały do najbardziej wartościowych materiałów znajdujących się w żółtym worku.

– Oczywiście dotknęło to nas. Ubył nam najbardziej cenny surowiec, czyli PET – powiedział Marcin Benbenek. Podobny problem pojawił się w głównej debacie Forum Recyklingu. Portal Komunalny relacjonował, że odpływ wartościowego PET pogorszył ekonomikę instalacji komunalnych, a koszt przetwarzania pozostałego strumienia z żółtego pojemnika w części przypadków przekroczył 800 zł za tonę.

Marcin Benbenek zwrócił jednak uwagę na jeszcze jeden efekt. Według przedstawionych przez niego danych, wraz ze spadkiem ilości PET trafiającego do KOM-EKO spadła również cena pozostającego na rynku surowca. Ekspert wskazywał przy tym na znaczącą różnicę pomiędzy cenami PET w Polsce i na innych rynkach europejskich.

Prezes KOM-EKO podkreślił też, że same wyniki zbiórki nie odpowiadają jeszcze na najważniejsze pytanie dotyczące systemu kaucyjnego. Oddanie butelki w automacie lub punkcie zbiórki jest dopiero pierwszym etapem.

– My dalej traktujemy system jako butelkomat. A przecież to jedynie początek – powiedział Marcin Benbenek. Po odbiorze opakowanie trzeba przetransportować, przygotować do przetwarzania i rzeczywiście poddać recyklingowi. Dopiero wtedy można mówić o zamknięciu materiałowego obiegu. Dlatego zdaniem Marcina Benbenka ocena systemu nie powinna kończyć się na liczbie zebranych butelek. Istotne jest również to, jaka część zebranego materiału faktycznie trafia do recyklingu i ponownie staje się surowcem.

Kaucja i ROP powinny tworzyć całość

System kaucyjny jest finansowany przez przedsiębiorców wprowadzających na rynek napoje w opakowaniach objętych tym rozwiązaniem. Operatorzy odpowiadają m.in. za organizację zbiórki, transport, ewidencję i rozliczenia. Nieodebrana kaucja może być przeznaczona na utrzymanie, rozwój i stabilność systemu. Zdaniem prezesa KOM-EKO nie można jednak patrzeć na kaucję w oderwaniu od całego systemu finansowania gospodarki odpadami opakowaniowymi.

– Mówienie dzisiaj, że kaucja będzie funkcjonować bez ROP-u, jest z góry skazane na nieporozumienie – powiedział Marcin Benbenek. – Gdy wprowadziliśmy kaucję, to natychmiast powinien pojawić się ROP. To było obiecane i tego się trzymajmy – powiedział prezes KOM-EKO.

Jego zdaniem potrzebny jest przy tym model zapewniający przejrzysty przepływ pieniędzy i pozwalający wszystkim uczestnikom systemu wiedzieć, w jaki sposób są wyliczane oraz rozdzielane środki.

Polski recykler kontra globalny rynek

Drugą część rozmowy zdominował temat na rynku recyklatów. Problem nie kończy się bowiem na odzyskaniu materiału. Recykler musi mieć komu go sprzedać. Marcin Benbenek zwrócił uwagę, że polskie i europejskie przedsiębiorstwa funkcjonują na globalnym rynku, na którym koszty energii, gazu, pracy i produkcji mogą bardzo znacząco się różnić.

– Nie zatrzymamy globalnej produkcji recyklatów w Indiach, w Chinach i pewnie w przyszłości w krajach Afryki. Gdzieś gaz jest tańszy, gdzieś energia jest tańsza. Zawsze będzie pokusa kupienia tego towaru taniej – powiedział Marcin Benbenek.

To stawia europejskich recyklerów przed trudnym problemem. Z jednej strony regulacje mają zwiększać udział surowców wtórnych w nowych produktach, a z drugiej przedsiębiorstwa produkujące recyklat muszą konkurować cenowo z materiałami wytwarzanymi w miejscach, gdzie koszty produkcji są znacznie niższe.

Prezes Benbenek przywołał przykłady problemów finansowych europejskich przedsiębiorstw recyklingowych i wskazał wysokie koszty energii jako jeden z czynników pogarszających ich konkurencyjność.

Zdaniem prezesa KOM-EKO odpowiedzią nie powinno być ciągłe dokonywanie kolejnych zmian w systemie, który nie zdążył się jeszcze ustabilizować.

– Musimy zatrzymać się i uporządkować to, co mamy. Musimy wdrożyć ROP, a przez to uporządkować kaucję – powiedział Marcin Benbenek.

Najpierw system kaucyjny i ROP powinny stworzyć spójną całość. Potem można ocenić ich realne skutki dla gmin, instalacji, producentów i recyklerów oraz korygować rozwiązania, które nie działają zgodnie z założeniami.

Według Marcina Benbenka alternatywą dla ewolucyjnego naprawiania systemu może być sytuacja, w której problemy zaczną same wymuszać zmiany.

– Jesteśmy bardziej przed kryzysem. Gdy do niego dojdzie, wtedy nastąpi rewolucja – podsumował prezes KOM-EKO.