Kaucja wyciąga PET z żółtego pojemnika

Miasto traci bowiem część najbardziej wartościowego materiału z żółtego pojemnika, a jednocześnie nadal musi finansować zbiórkę, sortowanie i odzysk pozostałych frakcji. Rozwiązaniem powinien być stabilny ROP, który realnie pokryje koszty systemu.

Zdaniem Marka Kabacińskiego o skuteczności recyklingu w dużej mierze decyduje to, co dzieje się jeszcze zanim odpady trafią do sortowni. W Krakowie szczególną uwagę zwraca się na współpracę z zarządcami nieruchomości, zwłaszcza w zabudowie wielorodzinnej. To właśnie jakość segregacji w altanach śmietnikowych wpływa później na możliwości odzysku materiałów.

– Jeżeli ten żółty pojemnik będzie zawierał surowiec o odpowiedniej jakości, to uprości to pracę sortowni – powiedział Marek Kabaciński.

MPO Kraków prowadzi kontrole i działania edukacyjne, a w system zaangażowana jest również straż miejska. Prezes spółki podkreślił jednak, że najważniejsza pozostaje edukacja mieszkańców, a nie sama perspektywa sankcji.

Zobacz cała rozmowę z Markiem Kabacińskim, prezesem MPO Kraków

Kraków: coraz mniej frakcji resztkowej

MPO regularnie bada morfologię zawartości żółtego pojemnika. Według danych przedstawionych przez Marka Kabacińskiego, ok. siedem lat temu mniej więcej 35% materiału trafiającego do tego strumienia stanowiła frakcja, której nie można było wykorzystać. Najnowsze przywołane przez niego badania z 2025 r. pokazały spadek tej wartości do ok. 25%.

– My uważamy, że to nie jest odpad. To jest surowiec – powiedział Marek Kabaciński. Teoretycznie oznacza to, że nawet trzy czwarte zawartości żółtego pojemnika może stanowić materiał, z którego udaje się wydzielić poszczególne frakcje. Problem pojawia się jednak później. Samo techniczne wydzielenie tworzywa, metalu czy folii nie wystarcza. Dla odzyskanego materiału musi jeszcze istnieć rynek. Uruchomienie systemu kaucyjnego zmieniło strukturę „żółtego” strumienia. Marek Kabaciński podkreślił, że według obserwacji MPO Kraków ilość butelek plastikowych i puszek trafiających do miejskiego systemu zmniejszyła się wagowo o niecałe 50%.

– System kaucyjny zabrał nam, czyli miastu, zarówno butelki plastikowe, jak i puszki – powiedział prezes MPO Kraków. W całkowitej masie żółtego strumienia nie musi to wyglądać jak rewolucyjna zmiana. Jednak PET i metale należały do materiałów o relatywnie dużej wartości handlowej. Ich odpływ pogarsza więc bilans ekonomiczny instalacji.

– Wagowo jest to niewielka ilość. Natomiast wartościowo, zarówno w pieniądzach, jak i w procentach recyklingu, to spora zmiana – zauważył Marek Kabaciński.

Czysty PET ma pierwszeństwo

System kaucyjny tworzy również konkurencję pomiędzy materiałem pochodzącym z automatów i punktów zbiórki a surowcem wydzielanym z odpadów komunalnych. Ten pierwszy jest z reguły znacznie czystszy.

– Recyklerzy nie bardzo chcą odbierać materiał z instalacji komunalnej. Dlaczego? Bo jest brudny. Z automatów mają czysty materiał – powiedział Marek Kabaciński. Konsekwencją może być spadek cen materiałów sprzedawanych przez instalacje komunalne oraz pogorszenie ekonomiki całego procesu. Gmina nie może jednak po prostu zrezygnować z sortowania tego, co pozostało. Nadal musi osiągać ustawowe poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, a niewykonanie obowiązków wiąże się z konsekwencjami finansowymi. Kto ma więc odpowiadać za wynik? Jeżeli część wartościowego strumienia została przeniesiona z systemu gminnego do systemu kaucyjnego, to jego zdaniem powinno się ponownie zastanowić nad sposobem liczenia efektów recyklingu przypisywanych gminom.

– My nie możemy być odpowiedzialni za recykling, skoro nam się ten towar zabiera – powiedział Marek Kabaciński. Z jego perspektywy system powinien uwzględniać fakt, że opakowanie pochodzi od mieszkańca danej gminy, nawet jeśli później zostaje przejęte przez odrębny system kaucyjny.

Inwestycje gminne a równoległy system kaucyjny

Za poziomami recyklingu stoją konkretne inwestycje w pojemniki, pojazdy, sortownie i instalacje, które były przez lata finansowane przez samorządy i spółki komunalne. Gminy zainwestowały w jeden system, a powstał drugi.

Przez lata gminy rozwijały system gospodarki odpadami komunalnymi zgodnie z określonym modelem. Budowały instalacje i finansowały infrastrukturę dostosowaną do konkretnych strumieni. Pojawienie się równoległego systemu kaucyjnego zmieniło te warunki.

– Umówiliśmy się kilkanaście lat temu, że będzie to system gminny. Gminy zainwestowały potężne pieniądze, a teraz tworzy się równoległy system – powiedział prezes MPO Kraków.

Nie oznacza to sprzeciwu wobec samej kaucji. Problemem jest raczej brak równoległego mechanizmu, który rekompensowałby koszty pozostające w systemie komunalnym.

Potrzebne są pieniądze z ROP

Zdaniem Marka Kabacińskiego odpowiedź jest prosta: jeśli instalacje mają odzyskiwać coraz więcej materiałów, potrzebują stabilnego źródła finansowania.

– Jeżeli chodzi o sam proces przetwarzania odpadów, to przede wszystkim potrzebujemy pieniędzy – powiedział.

Obecnie podstawowym źródłem finansowania gminnego systemu pozostają opłaty mieszkańców. Ich podnoszenie ma jednak nie tylko wymiar ekonomiczny, ale również polityczny. Prezes MPO Kraków zwrócił uwagę, że rada miasta podejmująca decyzję o stawkach musi brać pod uwagę akceptację mieszkańców. Tymczasem wymagane poziomy recyklingu rosną, a odzyskanie kolejnych, coraz trudniejszych frakcji oznacza coraz wyższe koszty. Dlatego część kosztów powinna zostać przeniesiona na producentów w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Projekt ustawy UC100 i wsparcie dla instalacji

Projekt nowej ustawy dotyczącej opakowań i odpadów opakowaniowych funkcjonuje jako UC100. Najnowsza opublikowana wersja projektu, oznaczona 4.0, pochodzi z 17 sierpnia 2026 r. W październiku 2026 r. projekt nadal był przedmiotem rozmów w Radzie Dialogu Społecznego, gdzie spór dotyczył m.in. proponowanego scentralizowanego modelu zarządzanego przez podmiot publiczny.

Według przedstawionej przez prezesa MPO propozycji środki powinny wspierać zbierających, sortownie oraz recyklerów, a część finansowania mogłaby być przeznaczona także na rozwój ekomodulacji i projektowanie produktów łatwiejszych do ponownego wykorzystania i recyklingu.

– Zbierający, sortownie, recyklerzy – cały system wtedy zaczyna się rozwijać – powiedział Marek Kabaciński.

Przywołał również przykłady z innych państw europejskich, gdzie – według jego relacji – mechanizmy ROP pokrywają znaczącą część kosztów działalności instalacji. Były to przykłady przedstawione przez rozmówcę na podstawie jego kontaktów branżowych i nie powinny być traktowane jako uniwersalny model obowiązujący w całej Europie.

Bez stabilności trudno inwestować

Cała rozmowa sprowadza się więc do jednego problemu: system gospodarki odpadami zmienia się szybciej niż infrastruktura, która ma go obsługiwać. Gminy i spółki komunalne potrzebują wieloletniej perspektywy, aby inwestować w sortownie, linie technologiczne i kolejne sposoby odzyskiwania surowców.

Marek Kabaciński zaapelował więc, aby nie czekać w nieskończoność na rozwiązanie idealne.

– Zróbmy coś, bo inaczej nigdy nie ruszymy – zachęcał prezes MPO Kraków.

To dobrze podsumowuje stanowisko przedstawione podczas Forum Recyklingu. System kaucyjny już działa i zmienił strumień odpadów. Rosną też wymagania wobec gmin. Brakuje natomiast w pełni działającego mechanizmu ROP, który miałby przenieść większą część kosztów zagospodarowania opakowań na ich producentów. I właśnie dlatego pytanie nie brzmi już tylko, ile PET uda się zebrać. Coraz ważniejsze jest to, kto zapłaci za recykling tego, co zostaje w żółtym pojemniku?