Procedura oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ) (ang. environmental impact assessment – EIA) należy do najważniejszych i najszybciej rozwijających się prewencyjnych instrumentów ochrony środowiska na świecie. Jest także jednym z zasadniczych narzędzi przeciwdziałania dalszej degradacji środowiska i pogarszaniu się jakości życia ludzi oraz zapobiegania stratom. 

Głównym celem procedury dotyczącej ocen oddziaływania na środowisko jest zapewnienie, że planowane przedsięwzięcia/projekty, które mogą mieć duży wpływ na środowisko, są oceniane pod kątem ich potencjalnych skutków. Celem procedury OOŚ jest bowiem nierozłączne traktowanie ochrony środowiska i wszelkich procesów rozwoju gospodarczego i zagospodarowania przestrzennego dla zapewnienia harmonijnej koegzystencji człowieka i przyrody z równoczesnym poszanowaniem potrzeb rozwojowych i środowiskowych przyszłych pokoleń.

Lepiej zapobiegać niż leczyć

Procedura oceny oddziaływania na środowisko jest procesem, w którym systematycznie, kompleksowo i według ustalonych zasad zbiera się i analizuje określone informacje o planowanej/projektowanej aktywności gospodarczej oraz wyciąga wnioski dotyczące przewidywanych skutków tej aktywności dla środowiska, tworząc materiał bazowy do podejmowania decyzji przez właściwe władze lokalne. Proces OOŚ obejmuje całokształt prac – od inicjatywy inwestora aż do wydania decyzji wykonawczej. Całość zebranych informacji, analiz i wniosków, wraz z niezbędnymi załącznikami i dokumentami, zestawia się w jednym opracowaniu.

Idea oceny oddziaływania na środowisko wywodzi się ze złotej myśli ochrony środowiska: „Lepiej zapobiegać niż leczyć”, czyli z zasady prewencji, która sprowadza się do rozważenia potencjalnych skutków danego działania przed jego podjęciem (wyrazem realizacji tej zasady są przepisy o ocenach oddziaływania na środowisko).

Unikanie szkód

Zasadę prewencji do polskiego systemu prawnego wdraża art. 6.1 Ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (DzU z 2021 r. poz. 1973, z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią, kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu. Prewencyjne działanie prawa polega na oddziaływaniu na świadomość ludzi poprzez stosowanie instrumentów prawnych. Prewencja jest nierozerwalnie związana z celem wielu regulacji prawnych, normujących wiele zdarzeń w życiu człowieka. Prewencja w dziedzinie ochrony środowiska ma dostarczyć odpowiedzi na dwa zasadnicze pytania z tym związane: czy lepiej naprawiać szkody, czy też zawczasu im zapobiegać i likwidować je u źródła ich powstania? Odkładanie interwencji do momentu, kiedy szkody ujawnią się w środowisku, może spowodować sytuację, w której opanowanie jej skutków będzie wymagało podjęcia bardziej kosztownych działań od tych, które można było podjąć wcześniej, stosując zasadę prewencji. 

Podstawy prawne

Postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przeprowadza się zgodnie z Ustawą z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tj. DzU z 2022 r. poz. 1029), zwaną ustawą „ocenową”.

W ustawie wprowadzono przepisy:

  • Dyrektywy 85/337/EWG z 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny oddziaływania na środowisko niektórych publicznych i prywatnych przedsięwzięć (ze zmianami wprowadzonymi przez dyrektywę 97/11/WE z 3 marca 1997 r.),
  • Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (tekst ujednolicony dyrektywy 85/337/EWG) – Dz. Urz. UE L 2012 26.1,
  • Dyrektywy 2001/42/WE z 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny oddziaływania na środowisko niektórych planów i programów,
  • Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/4/WE z 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG,
  • Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/35/WE z 26 maja 2003 r. przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE,
  • Konwencji z Espoo z 25 lutego 1991 r. o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym (DzU z 1999 r. nr 96, poz. 1110, która została ratyfikowana w Polsce 30 kwietnia 1997 r., a weszła w życie 10 września 1997 r.),
  • Konwencji z Aarhus z 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (DzU z 2003 r. nr 78, poz. 706).

Etapy oceny

Ilekroć w ustawie „ocenowej” (art. 3.1 pkt 8) jest mowa o ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, rozumie się przez to postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności: 

  • weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, 
  • uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, 
  • zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Procedura indywidualnej OOŚ, zgodnie z art. 62.1, ustala, ocenia i analizuje:

  • bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na: środowisko oraz ludność, w tym zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki oraz wzajemne oddziaływanie między tymi czynnikami, a także na dostępność do złóż kopalin, 
  • ryzyko wystąpienia poważnych awarii oraz katastrof naturalnych i budowlanych,
  • możliwości oraz sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnego oddziaływania na środowisko, 
  • wymagany zakres monitoring.

Artykuł 59.1 ustawy określa, że przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko:

  • planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko,
  • planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1.

Realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż określone w ust. 1 wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, jeżeli:

  • przedsięwzięcie to może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z tej ochrony,
  • obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 został stwierdzony na podstawie art. 97 ust. 1.

Obligatoryjny charakter

Według § 2.1 tego rozporządzenia, wyszczególnione są 53 grupy tzw. przedsięwzięć kwalifikowanych, kiedy procedura OOŚ jest obligatoryjna, a w § 3.1 rozporządzenia przedstawionych jest 108 grup tzw. przedsięwzięć fakultatywnych, kiedy obowiązek przeprowadzenia procedury OOŚ może być nałożony.

W grupie 1 znajduje się 10 grup przedsięwzięć związanych bezpośrednio z gospodarką odpadami, które podlegają obowiązkowi przygotowania raportu OOŚ. 

Są to np. instalacje do przetwarzania odpadów niebezpiecznych, w tym składowiska odpadów niebezpiecznych oraz miejsca retencji powierzchniowej odpadów niebezpiecznych. Do tej grupy zalicza się także instalacje do przetwarzania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 Ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach odpadów innych niż niebezpieczne przy zastosowaniu procesów termicznego przekształcania odpadów, krakingu odpadów, fizykochemicznej obróbki odpadów mające wydajność nie mniejszą niż 100 ton dziennie. Są tu także instalacje do przetwarzania odpadów, w tym składowiska odpadów mogące przyjmować odpady w ilości nie mniejszej niż 10 t na dobę lub o całkowitej pojemności nie mniejszej niż 25 000 t i podziemne składowiska odpadów niebezpiecznych.

Natomiast w grupie 2 znajdują się 4 grupy przedsięwzięć związanych bezpośrednio z gospodarką odpadami, które potencjalnie wymagają obowiązku przygotowania raportu OOŚ. Są to m.in. instalacje związane z przetwarzaniem odpadów, inne niż wymienione w grupie 1, czy punkty do zbierania, w tym przeładunku:

  • złomu, z wyłączeniem punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
  • odpadów wymagających uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów, z wyłączeniem odpadów obojętnych oraz punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Idea OOŚ

Proc...