Celami prawidłowej gospodarki odpadami niebezpiecznymi są recykling i odzysk. Unieszkodliwianie powinno być traktowane jako swego rodzaju ostateczność i stosowane tylko wtedy, kiedy odzysk nie jest możliwy.

W poprzednim numerze „Przeglądu Komunalnego” wskazano, że ustawa o odpadach (Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach – t.j. DzU z 2022 r. poz. 699, z późn. zm., dalej jako u.o.), idąc za postanowieniami znowelizowanej dyrektywy ramowej (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy – Dz. Urz. UE L z 2008 r. nr 312, str. 3, z późn. zm., dalej jako dyrektywa ramowa albo RDO, w wersji uwzględniającej zmiany wynikające z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów – Dz. Urz. UE L z 2018 r. nr 150, str. 109), ustala szczególne wymagania związane z postępowaniem z „odpadami niebezpiecznymi”. Obejmują one dwie główne kwestie – zmianę ich statusu na odpady inne niż niebezpieczne (to głównie art. 7, gdzie chodzi o wykazanie faktycznego braku właściwości niebezpiecznych, bez działań zmierzających do pozbawienia odpadów tych właściwości, oraz art. 5), o czym była mowa w ubiegłym miesiącu, a także określenie szczególnych wymagań dotyczących gospodarowania tymi odpadami, odnoszących się przede wszystkim do dołożenia należytej staranności w tego rodzaju procesach.

Po pierwsze: recykling

Rozpoczynając analizę tych wymagań, należałoby przede wszystkim podkreślić, że wytworzone odpady niebezpieczne, jak każde inne odpady, zgodnie z zasadą hierarchii postępowania z odpadami (art. 17 u.o.), powinny zostać zagospodarowane w procesie ich przetworzenia, w pierwszym rzędzie w procesie recyklingu bądź innym procesie odzysku. 

To stwierdzenie podkreśla od razu bardzo wyraźnie, że przepisy nie ograniczają przetwarzania odpadów niebezpiecznych wyłącznie do procesów unieszkodliwiania, a wręcz odwrotnie – takie procesy, zgodnie z powołaną zasadą, powinny być traktowane jako swego rodzaju ostateczność i stosowane tylko wtedy, kiedy ze względów bezpieczeństwa, technologicznych bądź organizacyjnych odzysk nie jest możliwy (art. 18 ust. 2-6; przepisy te dotyczą wszelkich odpadów, odpady niebezpieczne nie zostały spod ich mocy wyłączone). Bardzo mocno i wyraźnie należy tu podkreślić, że odpady niebezpieczne mogą i powinny być poddawane także recyklingowi, w tym regeneracji (czyli przygotowaniu do ponownego użycia w pierwotnej funkcji – art. 17 ust. 1 pkt 2 u.o.), o ile będzie to zgodne z zasadą bezpieczeństwa (art. 16 u.o.). 

Dla przypomnienia – zasadniczą cechą procesu recyklingu (nawiasem mówiąc, funkcjonującego w przepisach o odpadach od samego początku, poczynając od pierwszej dyrektywy ramowej z 1975 r.) jest pozbawienie odpadu cech odpadu, czyli przede wszystkim cechy nieużyteczności. Odpad po procesie regeneracji czy procesie recyklingu ma być przedmiotem użytecznym (pierwotnym, z którego powstał – regeneracja bądź nowym – inne procesy recyklingu) i spełniać cechy wymagane dla danego rodzaju przedmiotów (produktów), stać się w pełni ukształtowanym i gotowym do określonego sposobu wykorzystania produktem.

Zgoda na przetwarzanie

Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.o., prowadzenie przetwarzania jakichkolwiek odpadów wymaga uzyskania zezwolenia; nie dotyczy to tylko sytuacji, w której dany sposób przetwarzania, prowadzony w odniesieniu do określonego rodzaju odpadów, jest z tego obowiązku wyraźnie na podstawie przepisu ustawy zwolniony. Nawiązując do ostatniej nowelizacji dyrektywy ramowej (powołana dyrektywa 2018/851), należy zwrócić uwagę na kwestię dla wyrażania zgód na przetwarzanie odpadów, jak się wydaje, szczególnie istotną. Ta nowelizacja zawiera we wprowadzanych rozwiązaniach dość wyraźną zmianę podejścia do kwalifikowania przedmiotów do kategorii odpadów, łącznie z pozbawianiem odpadów takiego ich statusu, czyli przywróceniem ich do obiegu gospodarczego jako nieodpadów. 

Związane jest to niewątpliwie z wdrażaniem idei gospodarki o obiegu zamkniętym, zakładającej właśnie możliwie jak najszersze wykorzystywanie odpadów (surowców i materiałów w nich zawartych) w gospodarce i zastępowanie nimi surowców naturalnych, oszczędzając dzięki temu te ostatnie. Bardzo wyraźnie podkreślono to już w tezie 1 preambuły do dyrektywy nowelizującej z maja 2018 r. Równocześnie jednak zauważa się, że nie może to na...