Intensywna urbanizacja polskich miast i postępujące zmiany klimatyczne silnie wpływają na środowisko przyrodnicze, stawiając mieszkańców przed narastającymi wyzwaniami, takimi jak okresy długotrwałej suszy, gwałtowne opady deszczu, lokalne podtopienia, zanieczyszczenie powietrza czy zanikająca bioróżnorodność. Wprowadzanie błękitno-zielonej infrastruktury (BZI) do struktury miast daje możliwość efektywnego ograniczenia wielu problemów równocześnie.

BZI to także szansa na osiągnięcie korzyści nie tylko środowiskowych, ale również społecznych i ekonomicznych. A to ma nieocenione znaczenie.

Dobre praktyki

W ramach realizowanego przez Instytut Rozwoju Miast i Regionów ostatniego etapu projektu pn. „Program kaskadowych szkoleń dla pracowników samorządów terytorialnych w zakresie projektowania i gospodarowania zielenią w miastach”, dofinansowanego z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, powstaje poradnik – minipodręcznik dla mieszkańców miast w zakresie małej błękitno-zielonej infrastruktury. Celem opracowania poradnika jest przybliżenie dobrych praktyk w zakresie małej retencji poprzez szczegółową prezentację mikrorozwiązań, które docelowo mają zostać zrealizowane w miastach uczestniczących w projekcie, zgodnie z zasadami prawidłowego projektowania, przez mieszkańców lub lokalne organizacje opiekujące się poszczególnymi terenami zieleni. 

W miastach często wdrażane są projekty z komponentem kształtowania zieleni, ale ich dobór do realizacji jest mniej lub bardziej przypadkowy, a strona techniczna nie zawsze dopracowana. Zdarza się, że projekty są w niewystarczający sposób przygotowane i skonsultowane ze społecznością lokalną. Brakuje dobrych praktyk, szczególnie w zakresie projektowania interdyscyplinarnego, uwzględniającego udział samorządów, ekspertów i mieszkańców w procesie projektowym. Liczne realizacje są często wynikiem spontanicznej akcji społecznej. Dlatego przygotowywany poradnik oparty jest na szczegółowo dobranych przykładach dobrych praktyk z wiodących polskich samorządów, co pozwoli na profesjonalną realizację projektów z zakresu małej błękitno-zielonej infrastruktury przy zaangażowaniu mieszkańców.

Główne problemy dotyczące terenów zieleni, z którymi borykają się miasta uczestniczące w ostatnim etapie projektu, obejmują:

  • budowę i rozwój systemu błękitno-zielonej infrastruktury, w tym projekty wykorzystujące sieć powiązań przyrodniczych, 
  • ochronę i rozbudowę korytarzy wentylacji w przestrzeniach zabudowanych, 
  • zwiększenie powierzchni biologicznie czynnej i retencji wód poprzez rozszczelnienie i ograniczenie powierzchni nieprzepuszczalnych,
  • inwestycje w szarą infrastrukturę – kanalizację deszczową. 

Odpowiedzią na zaistniałe problemy są małe projekty BZI, które będą realizowane przez mieszkańców w wybranych miastach, gdzie zieleń jest ważna, ponieważ pozwala na wzmocnienie potencjału rozwoju terenów śródmiejskich i osiedlowych, co przekłada się między innymi na ich wartość ekonomiczną.

W ramach programu szkoleń przedstawiciele miast wzięli udział w interdyscyplinarnych zajęciach przygotowujących do opracowania koncepcji projektu tzw. małej realizacji, obejmującej zagospodarowanie osiedlowych podwórek zarządzanych przez wspólnoty mieszkaniowe, poprzez kształtowanie zieleni, wprowadzenie nowych nasadzeń, elementów małej architektury, zagospodarowania deszczówki i zwiększenia powierzchni biologicznie czynnej. Aktualnie kluczowe jest włączenie mieszkańców w proces „małej realizacji”. Mimo że nie są oni bezpośrednimi odbiorcami szkoleń, jednak będą użytkownikami realizacji powstałych w ich wyniku. Mieszkańcy mają coraz większą świadomość zmian i aktywnie włączają się do współpracy z władzami nad indywidualnymi rozwiązaniami dla każdego z miast. Jest to bardzo wartościowym doświadczeniem i stanowi bodziec dla lokalnej społeczności do współdecydowania o przyszłości środowiska miejskiego.

Poradnik dla mieszkańców

Opracowanie w prostej i przystępnej formie skierowane jest do lokalnej społeczności, nie do profesjonalnych projekt...