Koncepcja usług ekosystemowych zakłada, że im lepszy stan ekosystemów, tym większy posiadają one potencjał do sprawowania różnorodnych funkcji i świadczeń na rzecz człowieka. 

W tym kontekście przyroda i jej zasoby są postrzegane jako zielony kapitał generujący strumień korzyści dla ludzi. W interesie społeczeństwa jest zatem utrzymanie odpowiedniego stanu tych ekosystemów i przeciwdziałanie ich degradacji. Uświadomienie i zrozumienie funkcji pełnionych przez przyrodę oraz określenie korzyści, jakich dostarcza ona społecznościom, być może pozwoli przejść włodarzom naszych gmin na „zieloną stronę mocy” i zdecydować, że warto ponosić koszty związane z jej ochroną, aby podtrzymywać wartość tego zielonego kapitału w regionie. 

Podstawowe usługi

Otaczająca nas przyroda jest źródłem korzyści, jakie dzięki środowisku przyrodniczemu możemy czerpać w codziennym życiu dzięki jego trzem kluczowym rodzajom usług ekosystemowych. Są to:

  • usługi zaopatrzeniowe, związane przede wszystkim z produkcją żywności, dostępnością zasobów wodnych do życia, trwałych materiałów takich jak drewno i włókna, a także dostępność paliw i produktów przemysłowych, np. tłuszczów, olejów, wosków, perfum,
  • usługi regulacyjne, zapewniające między innymi regulację klimatu, kontrolowanie erozji, zapylanie roślin, łagodzenie ekstremów pogodowych, neutralizację – buforowanie odpadów oraz oczyszczanie powietrza, wody i gleby,
  • usługi kulturowe, zapewniające nam np. doznania estetyczne dzięki przyrodzie, rekreację, turystykę, funkcje edukacyjne, wyciszenie i relaksację , inspiracje duchową i kulturową, relacje i przywiązanie do określonego miejsca.

Wartość tak, cena nie

Świadomość roli ekosystemów i potrzeby zachowania ich stanu powinniśmy zacząć od przyjęcia jednej kluczowej zasady – usługi ekosystemowe to dobra nierynkowe, nie mają one ceny, ale z pewnością mają wartość. Wartość ta jest nierzadko wyliczana przez ekonomistów w celu oszacowania, ile kosztowałoby np. odtworzenie lub zastąpienie ekosystemu i jego usług, gdyby uległ on zniszczeniu. Pytania dotyczące wartości usług ekosystemowych są coraz częściej zadawane przez włodarzy miast polskich i europejskich. Dla przykładu, ekonomiści obliczyli, że drzewa rosnące wzdłuż ulic w Warszawie wykonują pracę o wartości 1,8 mln złotych rocznie, świadcząc usługi regulacyjne, mające na celu oczyszczanie powietrza w stolicy. 

Karkonoski Park Narodowy

Z badań przeprowadzonych dla Karkonoskiego Parku Narodowego w ramach projektu Interreg Central Europe pn. MaGICLandscapes1 wynika, że dla karkonoskich gmin priorytetowe znaczenie mają usługi regulacyjne i kulturowe, świadczone przez ekosystemy Karkonoszy i Kotliny Jeleniogórskiej, w tym takie jak:

  • odpowiednia jakość powietrza,
  • retencja wody,
  • oczyszczanie wody,
  • wpływ na klimat lokalny,
  • walory krajobrazowe,
  • atrakcyjność turystyczna i walory rekreacyjne,
  • estetyka przestrzeni publicznej,
  • łączność elementów zieleni miejskiej,
  • wartości edukacyjne.

Sąsiedztwo ekosystemów nie wystarcza

Jakie ekosystemy świadczą wyżej wymienione usługi? Sąsiedztwo cennych przyrodniczo obszarów, takich jak Karkonoski Park Narodowy, nie znaczy, że sam fakt sąsiedztwa z obszarem naturalnym zapewni wysoki stopień świadczenia usług ekosystemowych. W skali miejscowości kluczowe znaczenie będą miały ekosystemy związane z przestrzeniami miast i terenów podmiejskich. Mo...