Obowiązujące studium Warszawy powstało w 2006 roku. Od tego czasu znacząco zmieniła się rzeczywistość społeczno-gospodarcza. U progu lat 20. XXI w. Warszawa, podobnie jak większość metropolii, stanęła przed istotnymi wyzwaniami, takimi jak zmiany demograficzne i klimatyczne czy potrzeba ograniczenia kosztów urbanizacji. 

W 2018 roku zapadła decyzja o przystąpieniu do sporządzania nowego studium. Władze Warszawy uznały, że to dobry moment, żeby zrewidować podejście do prowadzenia polityki przestrzennej i użyć nowych instrumentów do jej kształtowania. Pilną potrzebę zmiany tego dokumentu zobrazowało blisko 25 000 wniosków złożonych przez mieszkańców i mieszkanki oraz instytucje do nowego studium. 

Dynamiczny proces projektowy 

Zespół projektowy stanął zatem przed zadaniem stworzenia w istniejącym systemie prawnym nowoczesnego i elastycznego dokumentu odpowiadającego na nowe potrzeby i wyzwania. Dlatego proces sporządzania dokumentu został przeprowadzony za pomocą innowacyjnych narzędzi organizacyjnych, analitycznych, projektowych i partycypacyjnych. Rolą nowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta stołecznego Warszawy ma być bowiem nie tylko określenie kierunków przestrzennego rozwoju miasta i zasad zagospodarowania terenów, ale także koordynacja działań operacyjnych na różnych poziomach. Dlatego projektując proces i metodykę prac nad nowym studium dla Warszawy, podjęto szereg działań towarzyszących, które wspierają proces prowadzenia polityki przestrzennej w oparciu o metodykę planowania zintegrowanego.

W procesie projektowym skompletowano interdyscyplinarny zespół projektowy, którego prace wspierali eksperci zewnętrzni, będący specjalistami w różnych dziedzinach – od socjologii, przez gospodarkę, mieszkalnictwo i szereg aspektów środowiskowych, po transport. W celu usprawnienia organizacji całego procesu utworzono tematyczne grupy robocze. W ich skład weszli projektanci studium, pracownicy właściwych merytorycznie komórek i jednostek Urzędu Miasta oraz eksperci zewnętrzni. Grupy robocze spotykały się cyklicznie przez cały okres sporządzania dokumentu. W komitecie sterującym, pełniącym funkcję nadrzędną w stosunku do zespołu projektowego i grup roboczych, zasiadali dyrektorzy biur miejskich oraz przedstawiciele władz miasta. W tych gremiach omawiano wnioski z analiz i problemy projektowe, a najważniejsze decyzje podejmował komitet sterujący, który również zatwierdzał poszczególne etapy prac. 

W pracach nad dokumentem istotne było również określenie tzw. kamieni milowych, czyli punktów na osi czasu procesu projektowego. Pokazały one, kiedy należy podejmować niezbędne decyzje warunkujące dalsze działania. W trakcie sporządzania studium dla Warszawy za niezbędne uznano też szerokie konsultacje z wieloma interesariuszami. W tym celu zostały zorganizowane ponadprogramowe konsultacje społeczne (które, ze względu na pandemię COVID-19, odbyły się w formie cyklu spotkań wirtualnych) oraz kampania edukacyjno-informacyjna, której towarzyszyła ogólnodostępna wystawa prezentująca obraz miasta i założenia projektowe. Prezentowane w trakcie konsultacji wyniki analiz i założenia do projektu studium zostały też zebrane w pięciu raportach z planowania miasta, pokazujących w przystępny sposób skomplikowane zależności występujące w strukturze społecznej, funkcjonalno-przestrzennej i przyrodniczej Warszawy.

Planowanie zintegrowane, cele rozwojowe, odporność

Jako podstawę koncepcji studium dla Warszawy przyjęto, że miasto stanowi swoisty ekosystem. To jeden organizm, będący zestawem naczyń połączonych. Tylko ich współdziałanie i integracja mogą zapewnić miastu długoterminową odporność. W tym celu wykorzystano badania z zakresu geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarki przestrzennej oraz szerokie analizy środowiskowe. Takie podejście jest zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju. Skutkiem przyjętej metodyki prac było wprowadzenie dodatkowych elementów pośrednich, oprócz wymaganych ustawowo dwóch elementów studium: uwarunkowań i kierunków. Są to założenia przestrzenne, w tym warianty kierunkowe, które przed podjęciem decyzji kierunkowych zostały poddane kompleksowej ocenie.

Projektowanie odpornego ekosystemu miejskiego poprzedziły liczne ana...