Społeczne Agencje Najmu to sposób na połączenie zasobów rynkowych i gminnych z bardzo dokładnie ukierunkowaną pomocą – mieszkaniową i w ramach usług społecznych. Jak to może działać i dlaczego jest bez podatku VAT? 

Gminy organizują bardzo wiele usług publicznych, a jedną z nich jest mieszkalnictwo: w aspekcie bezpośrednim – zapewniania dachu nad głową – i w szerszym rozumieniu – w organizacji przestrzeni, procesów i wpływania na lokalny rynek nieruchomości oraz na inwestycje w zasoby mieszkaniowe. Do tego celu można wykorzystywać najróżniejsze narzędzia, bo jest ich coraz więcej do wyboru. Ciekawe wydają się być Społeczne Agencje Najmu.

Narzędzia dla gmin

W zależności od wielkości gminy, lokalnych potrzeb i istniejącego już zasobu mieszkaniowego gminy mogą prowadzić bardzo różne działania. Wiele gmin wykorzystuje tylko niezbędne i obowiązkowe narzędzia: zarządza swoim zasobem mieszkaniowym, z umowami najmu socjalnego i komunalnego. Zasady się nieco zmieniają w ostatnich latach, można bardziej elastycznie wykorzystywać mieszkania i weryfikować nowych najemców pod kątem spełniania warunków do dalszego najmu. Przybywa narzędzi do prowadzenia szerszej polityki mieszkaniowej1: finansowanie i współpraca dotycząca gruntów z odnowionymi TBS-ami – społecznymi inicjatywami mieszkaniowymi, w ramach współpracy z instytucjami rynkowymi możliwe są partnerstwa, także jako „lokal za grunt”, coraz więcej jest zachęt do wprowadzania strategii rozwoju gmin i w ich ramach działań z zakresu rewitalizacji – w coraz większym stopniu dotyczących substancji mieszkaniowej. Gminy, ich spółki celowe i spółdzielnie mieszkaniowe mają coraz więcej możliwości pozyskiwania finansowania, zwrotnego i bezzwrotnego, na inwestycje i bezpośrednio w formie dopłat dla mieszkańców (program „Mieszkanie na start”).

Co to jest SAN?

W całym wachlarzu możliwości jednym z najnowszych narzędzi do prowadzenia aktywnej polityki mieszkaniowej są Społeczne Agencje Najmu2. Wprowadzenie do ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego3 nowego instrumentu było efektem kilku lat wcześniejszych prac4 i testowania takiego rozwiązania – działającego w kilku krajach Europy Zachodniej jako uzupełnienie o działania bardziej związane z dobrym wykorzystaniem istniejących zasobów, a nie nastawione na budowę lub gruntowne remonty substancji mieszkaniowej. 

Społeczna Agencja Najmu według polskich przepisów może być spółką (z udziałem i decydującym głosem gminy), może być stowarzyszeniem, fundacją lub spółdzielnią socjalną, ale wtedy wymagane jest powierzenie takiej organizacji realizacji zadania publicznego na podstawie umowy, z odpowiednią procedurą poprzedzającą jej zawarcie. Dopuszczalne formy działania dla SAN-u powiązane są z zasadą, że jeśli zostaną wypracowane nadwyżki z bieżącej działalności, to będą one w całości przeznaczone na dalszą działalność. 

Społeczne Agencje Najmu mają zajmować się – zgodnie z nazwą – pełną obsługą najmu mieszkań. Lokale mogą należeć do różnych właścicieli, kluczowe jest określenie przez gminę w umowie z agencją, jakie warunki powinni spełniać potencjalni najemcy, czyli do kogo jest kierowana ta forma wsparcia mieszkaniowego, ale z dodatkowymi usługami społecznymi. Najczęściej są to mieszkańcy gminy, którzy potrzebują wsparcia przez dość krótki czas, nie mogą czekać na lokale socjalne lub komunalne, ale jest duża szansa, że mogą szybko się usamodzielnić i przenieść do zasobów rynkowych. Jako przykład można wskazać wychowanków pieczy zastępczej (tu możliwe jest korzystanie poprzez SAN-y z dopłat do czynszu w programie „Mieszkanie na Start”), rodzi...