Drzewa znajdujące się na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków mają szczególne znaczenie. Z jednej strony mogą stanowić znaczącą wartość przyrodniczą, a z drugiej – wchodzić w skład obiektów o znaczącej wartości historycznej i kulturowej. Z punktu widzenia skutecznej ich ochrony niezbędna jest więc wiedza z obu tych zakresów. Podstawowym środkiem prawnym mającym zapewnić skuteczną ochronę tych składników środowiska jest zezwolenie na ich usunięcie.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 Ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DzU z 2021 r. poz. 1098 ze zm.): Usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia. Jeżeli zaś drzewa mają być usunięte z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków, organem właściwym będzie wojewódzki konserwator zabytków. Od obowiązku uzyskania zezwolenia w art. 83f ust. 1 ustawy o ochronie przyrody wprowadzono jednak cały szereg wyjątków.

Zezwolenie wymagane czy nie?

Jeden z nich, wskazany w pkt 3a, obejmuje usunięcie drzew lub krzewów, które znajdują się na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W takim przypadku zgodnie z art. 83f ust. 4 ustawy o ochronie przyrody właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody (a zatem również do wojewódzkiego konserwatora zabytków).

Zgodnie zaś z postanowieniami art. 83f ust. 14 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie przyrody: Organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, może wnieść sprzeciw w przypadku lokalizacji drzewa na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, nakładając obowiązek uzyskania zezwolenia.

Natomiast zgodnie z postanowieniami art. 36 ust. 1 pkt 11 Ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (DzU z 2021 r. poz. 710 ze zm.) pozwolenia wojewódzkiego konserwatora wymaga podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru, z wyłączeniem działań polegających na usuwaniu drzew lub krzewów z terenu nieruchomości lub jej części niebędącej wpisanymi do rejestru: parkiem, ogrodem albo inną formą zaprojektowanej zieleni. W praktyce pojawia się wątpliwość, jak powinien zachować się organ, do którego wpływa wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew przez osobę fizyczną, w sytuacji gdy brak jest do tego podstaw.

Ocena właściwości rzeczowej i miejscowej organów 

W myśl art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego: Organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.

Z przytoczonych wyżej rozwiązań prawnych wynika, że organy administracji w pierwszej kolejności, z urzędu, przestrzegają swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a dopiero w drugiej – wydają decyzję. Na kanwie postanowień art. 19 k.p.a. w orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę, że: Zgodnie z zawartym w art. 19 k.p.a. nakazem, organ powinien badać swoją właściwość, nawet bez wniosku strony, na każdym etapie postępowania. Rygor ten rozciąga się na postępowanie przed organami pierwszej i drugiej instancji, jak również na postępowania prowadzone w trybach nadzwyczajnych, na przykład w postępowaniu wznowieniowym, o stwierdzenie nieważności decyzji lub stwierdzenie jej wygaśnięcia na wszystkich etapach tych postępowań. Organ niewłaściwy w danym postępowaniu...