Zakaz eksportu poza Unię dla RDF-u z odpadów zmieszanych?

Od 21 maja 2026 r. w pełni stosuje się Rozporządzenie (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów (WSO), zastępujące rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 i stanowiące pierwszy kompleksowy przegląd tych przepisów od 2006 r. Dla sektora odpadów komunalnych kluczowe jest zagadnienie sytuacji prawnej RDF-u wytwarzanego ze zmieszanych odpadów komunalnych. WSO zmienia tu zasadę fundamentalną, której skutki warto zrozumieć przed podjęciem decyzji dotyczących logistyki i kontraktowania eksportu.

Zakaz eksportu?

Punkt wyjścia stanowi art. 4 ust. 3 WSO. Przepis ten przesądza, że zmieszane odpady komunalne poddane procesowi przetwarzania, który nie zmienił w sposób znaczący ich właściwości – a takim przetwarzaniem jest właśnie produkcja RDF-u klasyfikowanego pod kodem 19 12 10 – podlegają takiemu samemu reżimowi prawnemu jak zmieszane odpady komunalne jako takie. Oznacza to, że o statusie prawnym paliwa alternatywnego decyduje nie jego kod w katalogu odpadów, lecz skład surowca wejściowego. Jeżeli w procesie produkcji RDF-u zostały użyte zmieszane odpady komunalne – choćby jako część strumienia – całość paliwa jest traktowana tak samo jak odpady zmieszane.

Konsekwencja jest jednoznaczna: wywóz takiego RDF-u poza Unię Europejską w celu unieszkodliwiania jest zakazany bezwzględnie, bez żadnej procedury derogacyjnej i bez jakiejkolwiek ścieżki legalizacji. Artykuł 44 ust. 2 lit. f WSO rozciąga ten zakaz także na wywóz w celu odzysku do państw należących do OECD. Mówiąc wprost: sam fakt przypisania kodu 19 12 10 nie daje żadnej ochrony prawnej, jeśli za tym kodem kryje się surowiec komunalny.

Przyszłość rynku RDF. Dokąd zmierza sektor paliw z odpadów?

Co z odpadami przemysłowymi?

Inaczej wygląda sytuacja, gdy RDF pochodzi wyłącznie z odpadów niekomunalnych: przemysłowych lub komercyjnych. W takim przypadku wywóz w celu odzysku do państw spoza OECD pozostaje prawnie możliwy, jednak wymaga spełnienia łącznie kilku warunków.

Konieczne jest zatem udokumentowanie niekomunalnego pochodzenia każdej frakcji surowca wejściowego oraz wykazanie braku właściwości niebezpiecznych z Załącznika III Konwencji Bazylejskiej. Wywóz może być realizowany wyłącznie w celu odzysku energii (R1), do instalacji posiadającej stosowne pozwolenie. Całość podlega procedurze notyfikacyjnej – z uprzednią pisemną zgodą właściwych organów polskiego, tranzytowego i docelowego – a eksporter jest zobowiązany do zawarcia umowy z instalacją docelową (art. 6 WSO) i ustanowienia gwarancji finansowej.

Osobną strefę ryzyka stanowi frakcja 19 12 12, czyli odpady z mechanicznej obróbki odpadów komunalnych, używane niekiedy jako komponent RDF-u lub samodzielny strumień eksportowy. Frakcja ta pochodzi z przetworzenia odpadów komunalnych, co uruchamia reżim z art. 4 ust. 3 WSO. Jej domieszka do paliwa sklasyfikowanego jako 19 12 10 nie zmienia statusu prawnego całości – całe paliwo nabywa reżim komunalny. Kluczowe znaczenie mają udokumentowany skład morfologiczny każdej frakcji i weryfikowalny łańcuch dostaw surowca.

Skomplikowana sytuacja tworzyw

Dodatkową warstwę komplikacji wprowadzają przepisy dotyczące wywozu odpadów z tworzyw sztucznych. Artykuł 39 ust. 1 lit. d WSO wprowadza przejściowy zakaz wywozu odpadów tworzyw sztucznych klasyfikowanych pod kodem B3011 do państw spoza OECD, obowiązujący od 21 listopada 2026 r. do 21 maja 2029 r.

Ma to praktyczne znaczenie dla podmiotów stosujących frakcję tworzyw sztucznych jako polepszacz kaloryczności RDF; nawet jeżeli paliwo pochodzi wyłącznie z surowców niekomunalnych i co do zasady mogłoby podlegać procedurze notyfikacyjnej, obecność frakcji plastikowej wymaga odrębnej analizy prawnej pod kątem tego zakazu przejściowego. Zestawienie zakazu komunalnego z zakazem dotyczącym tworzyw sztucznych tworzy pole regulacyjnie najtrudniejsze ze wszystkich rozpatrywanych scenariuszy.

Rynek RDF bez złudzeń. Głos praktyków o systemie, który nie działa

Najważniejsze terminy

Czytelnicy powinni zapamiętać przede wszystkim trzy daty. Od 21 maja 2026 r. stosuje się w pełni definicję RDF-u komunalnego z art. 4 ust. 3 i nowe przepisy proceduralne – m.in. skrócenie terminu prenotyfikacji z trzech do dwóch dni roboczych oraz ograniczenie liczby wezwań do uzupełnienia dokumentacji do dwóch, po upływie których zgłoszenie uznaje się za nieważne. Od 21 listopada 2026 r. obowiązuje zakaz wywozu odpadów tworzyw sztucznych (kod B3011) do krajów spoza OECD. Od 21 maja 2027 r. stosuje się art. 40 WSO – zakaz wywozu odpadów innych niż niebezpieczne do krajów spoza OECD – oraz obowiązek audytu instalacji docelowej przez niezależną osobę trzecią przed każdym wywozem.

WSO 2024/1157 stawia przed podmiotami eksportującymi RDF jedno zasadnicze pytanie: czy są w stanie udowodnić – dokumentacyjnie i prawnie – że ich paliwo alternatywne nie pochodzi ze zmieszanych odpadów komunalnych? Jeśli odpowiedź na to pytanie jest niepewna, konieczna jest niezwłoczna weryfikacja łańcucha dostaw surowca i struktury dokumentacyjnej eksportu, zanim kolejny transport zostanie zakwestionowany przez organ.

Katarzyna Szadkowska-Piergies

radca prawny, ERS Legal

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!