ROP i system kaucyjny – optymalne rozwiązania dla polskiej rzeczywistości?

Dyskusję moderował Piotr Talaga z “Przeglądu Komunalnego”, a w debacie wzięli udział przedstawiciele różnych stron rynku – od samorządów, przez organizacje branżowe, po reprezentantów producentów.

Niestabilny system potrzebuje precyzyjnego ROP

Jednym z częściej poruszanych wątków był problem braku stabilności w systemie gospodarowania odpadami. Robert Wawrzonek (ELECTRO SYSTEM, Organizacja Odzysku ZSEiE) zwracał uwagę, że wydłużające się procedury inwestycyjne, zmiany prawa i wahania cen prowadzą do dodatkowych kosztów, które utrudniają planowanie i realizację przedsięwzięć. Jego zdaniem obecny projekt ROP tworzy nierównowagę na niekorzyść producentów i w kilku punktach pozostaje w sprzeczności z prawem unijnym. Wawrzonek sugerował, że zamiast rozważać w kolejnych tygodniach czy ROP wejdzie, czy nie wejdzie czy strony się dogadają czy się nie dogadają, warto rozważyć alternatywne, trzecie rozwiązanie – taki wniosek trafił już do Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Nie zdradził jednak co to za rozwiązanie.

Kwestia konstrukcji samego projektu była kontynuowana przez Marcina Szpondera. W jego ocenie dokument jest zbyt ogólny, a wiele szczegółowych rozwiązań przeniesiono do rozporządzeń lub nawet umów, co osłabia przejrzystość i przewidywalność systemu. Podkreślał jednak, że ROP jest niezbędny do uszczelnienia gospodarki odpadami, dlatego branża aktywnie zgłasza uwagi. Najwięcej kontrowersji budzi rola NFOŚiGW jako administratora środków więcej kontrowersji budzi rola NFOŚiGW jako operatora ROP – Szponder wskazywał, że w niektórych krajach, takich jak Szwecja, Wielka Brytania czy Włochy, podmioty publiczne pełnią wprawdzie funkcję pośrednika pomiędzy samorządami, a biznesem, ale jest ona mocno ograniczona do roli „księgowego” (clearing house). Taki „księgowy” z jednej strony pozyskuje informacje o kosztach samorządów, ale powstały w ten sposób ogólnokrajowy budżet jest przez niego dzielony pomiędzy wszystkich uczestników na zasadach ściśle określonych w ustawie, a nie w sposób uznaniowy.

Brakuje zasadniczych danych i przepisów wykonawczych

W kolejnych wystąpieniach mocniej wybrzmiała relacja pomiędzy ROP a systemem kaucyjnym. Agata Juzyk podkreślała, że oba mechanizmy powinny się uzupełniać, jednak w początkowej fazie wdrożenia koszty systemu kaucyjnego znacząco wzrosną. Problemem może okazać się logistyka – ciężarówki będą przewozić lekkie, niezgniatane butelki PET, co zwiększy ślad węglowy i osłabi efekt ekologiczny. Jej zdaniem dopiero przepisy wykonawcze do ustawy pokażą, czy systemy rzeczywiście będą działać komplementarnie.

Z kolei Krzysztof Gruszczyński oceniał, że projekt ROP – mimo swoich braków – jest dobrym punktem wyjścia, ponieważ jasno zakłada, że producenci nie będą zarządzać środkami, a własność odpadów pozostanie w rękach samorządów. Pozytywnie wyróżniał też dane zawarte w OSR, które obejmują stawki opłat i prognozowane wpływy. Jednocześnie zwracał uwagę, że w projekcie nadal brakuje szczegółowych wyliczeń dotyczących podziału środków na odbiór, sortowanie i recykling. Podkreślał również, że dotychczasowe Dokumenty Potwierdzające Recykling (DPR) nie sprawdziły się jako narzędzie systemowe – służyły raczej minimalizacji kosztów producentów – ale mogą funkcjonować obok nowego systemu. Gruszczyński sceptycznie oceniał perspektywy kompromisu, uznając, że producenci dotąd nie wykazywali gotowości do dialogu.

Kto ma decydować o podziale środków niezbędnych dla gmin?

Wątek finansowy został rozwinięty także przez Małgorzatę Izdebską, która zwracała uwagę na sytuację gmin. Jej zdaniem system kaucyjny pozbawi je najcenniejszych frakcji odpadów, które dotychczas pozwalały utrzymać równowagę ekonomiczną w systemie. Bez równoczesnego wdrożenia ROP może to oznaczać kolejną falę podwyżek dla mieszkańców. Izdebska apelowała o realistyczne spojrzenie na obecny system i jego realne koszty, wskazując, że każdy rok opóźnień wprowadza dodatkowe obciążenia dla samorządów i mieszkańców.

Na tle tych dyskusji Sławomir Brzózek wyraził zdecydowaną dezaprobatę wobec działań resortu klimatu, który na początku prac nad ustawą przedstawiał projekt ROP, który potem diametralnie zmienił. Jego zdaniem nie jest zasadniczą kwestią i problemem jest fakt, że producenci w zaprezentowanym projekcie nie mieliby wpływu na podział i przeznaczenie środków, które będą wypłacali.

Czy jest przestrzeń do dialogu i kompromisu?

Kluczowe pytanie podczas panelu dotyczyło szans na kompromis między samorządami, organizacjami odzysku a producentami. Dyskusja pokazała, że odpowiedź nie jest jednoznaczna. Część ekspertów dostrzegała przestrzeń do dialogu i dopracowania projektu, inni wyrażali sceptycyzm, wskazując na brak realnej woli ze strony producentów. Ogólny wniosek brzmiał jednak jasno: kompromis jest konieczny, ponieważ dalsze opóźnienia w uchwaleniu spójnych rozwiązań prowadzą do destabilizacji systemu gospodarki odpadami, wzrostu kosztów w gminach i kolejnych podwyżek dla mieszkańców, a także osłabienia efektów ekologicznych planowanego systemu kaucyjnego.

ROP. Oto nowy projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych – do pobrania!

Rozpoczęła się konferencja „Kompleksowa gospodarka odpadami – Zjazd Branży Gospodarki Odpadami”