Konferencja „Doradztwo Energetyczne dla Gmin”, którą w Poznaniu na przełomie listopada i grudnia ub.r. zorganizował tamtejszy Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we współpracy z firmą Abrys, okazała się niezwykle istotnym wydarzeniem dla przedstawicieli samorządów, które stanęły przed ogromnym wyzwaniem – energetyczno-ciepłowniczą transformacją. 

Konferencja „Doradztwo Energetyczne dla Gmin” odbyła się w formule hybrydowej – w Poznaniu, w Hotelu IBB Andersia, oraz jako relacja on-line w Internecie. O zainteresowaniu tematyką świadczyć może frekwencja – kilkadziesiąt osób zebrało się osobiście w poznańskim hotelu (zainteresowanie było o wiele większe, jednak ograniczenia covidowe nie pozwoliły zaprosić wszystkich chętnych), zaś kilkaset śledziło relację transmitowaną na żywo w Internecie. 

– Konferencję adresowaliśmy przede wszystkim do przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego. Towarzyszy ona Projektowi Doradztwa Energetycznego dla gmin. To niezwykle istotna kwestia dla transformacji energetycznej naszego kraju, a o zainteresowaniu wsparciem ze strony Narodowego Funduszu i wojewódzkich funduszy niech świadczy fakt, iż już kilkaset osób wzięło udział w szkoleniach z zakresu doradztwa energetycznego – mówiła, otwierając wydarzenie, prezes Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu, Jolanta Ratajczak.

Ciepłownia przyszłości

Grzegorz Wiśniewski, prezes Instytutu Energetyki Odnawialnej, zaprezentował podczas konferencji koncepcję ciepłowni przyszłości. To projekt, który IEO wdraża wspólnie z RAFAKO w ramach projektów Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

– Jego głównym celem jest opracowanie i demonstracja innowacyjnej technologii uniwersalnego systemu wytwarzania, przetwarzania i magazynowania energii do celów grzewczych. System ten charakteryzować będzie się efektywnością i powtarzalnością adaptacji w różnych osiedlach mieszkaniowych, wykorzystując zarazem lokalne możliwości wykorzystania energii odnawialnej. Przedsięwzięcie będzie realizowane przez Konsorcjum RAFAKO Innovation i EC BREC Instytut Energetyki – mówił G. Wiśniewski. – U podstaw tego projektu leży potrzeba zademonstrowania nowych technologii w realnym środowisku ciepłowni miejskiej i zweryfikowania założeń ekonomicznych tej koncepcji.

Marek Kałka z Centrum Rozwoju Komunalnego w Ostrowie Wielkopolskim mówił o Ostrowskim Rynku Energetycznym, który w 2018 r. otrzymał Certyfikat Pilotażowego Klastra Energii, przyznany przez ówczesne Ministerstwo Energii.

– Mamy w tej chwili 49 partnerów, w tym 35 przedsiębiorców z terenu powiatu ostrowskiego, dziewięć spółek komunalnej Grupy Kapitałowej Centrum Rozwoju Komunalnego, samorząd Ostrowa Wielkopolskiego, Ośrodek Wsparcia Naukowego „Klaster 3×20”, czyli zespół prof. Popczyka z Politechniki Śląskiej, a także dwie lokalne firmy wsparcia technicznego i informatycznego o renomie międzynarodowej. Dysponujemy 17 źródłami energii o łącznej mocy 28,46 MWe, w tym elektrociepłowniami na gaz, biomasę oraz na biogaz, 13 siłowniami wiatrowymi, elektrownią fotowoltaiczną oraz instalacjami prosumenckimi o mocy ok. 2,5 MW – prezentował możliwości ORE M. Kałka.

ORE planuje w najbliższym czasie kolejne inwestycje, m.in. budowę elektrociepłowni na gaz, biogaz i paliwa alternatywne oraz czterech elektrowni fotowoltaicznych, a także dalszy rozwój indywidualnych instalacji prosumenckich.

– W podostrowskim Rąbczynie chcemy wybudować elektrownię fotowoltaiczną o mocy 3 MW. Spółka CRK Energia uzyskała już decyzję środowiskową, a wybrana działka w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczona jest na budowę farmy fotowoltaicznej. Inna koncepcja to gospodarka wodorowa. Chcielibyśmy produkować wodór z biogazu na składowisku odpadów z selektywnie zbieranych bioodpadów oraz przetwarzać w wodór nierecyklingowane odpady tworzyw sztucznych. W naszych najbliższych planach jest również budowa magazynu energii bilansującego produkcję energii w ORE oraz stacji tankowania wodorem, a także zakup ekologicznych, zeroemisyjnych autobusów oraz innych pojazdów technicznych świadczących usługi komunalne – prezentował plany ORE M. Kałka.

O termomodernizacji wraz z zarządzaniem źródłami ciepła w budynkach użyteczności publicznej na terenie gminy mówił Paweł Jakubowski, zastępca burmistrza Opalenicy.

– Przede wszystkim należy zadać sobie pytanie, czy termomodernizacja to cel, czy też może środek do osiągnięcia celu, a także co możemy dzięki niej osiągnąć? To z pewnością poprawa estetyki budynków, ich funkcjonalności i wygody użytkowania, lepszy stan techniczny, w końcu zmiana źródeł ciepła, a w efekcie osiągnięcie efektywności energetycznej obiektów – tłumaczył P. Jakubowski. – Jaka termomodernizacja zapewni optymalne oszczędności? Tylko taka, która jest dobrze zaplanowana, z audytem energetycznym budynków, jest właściwie przeprowadzona oraz wykorzystana, czyli zarządzana. Tu największą szansę ma partnerstwo publiczno-prywatne, które umożliwia podział ryzyka budowy, dostępności i popytu, zapewnia optymalny zakres techniczny przedsięwzięcia i możliwość wykorzystania know-how partnera prywatnego, gwarantuje dostęp do najnowszych światowych rozwiązań, a standardy jakości osiągnięte na etapie inwestycyjnym są utrzymywane przez cały okres trwania umowy. W ten sposób zyskujemy partnera na wiele lat.

Pasywne budynki i magazynowanie energii

Kamil Wiśniewski z Polskiego Instytutu Budownictwa Pasywnego i Energii Odnawialnej im. Güntera Schlagowskiego oraz Akademii Zdrowego Budownictwa GreenCherry zaprezentował zasady budownictwa pasywnego jako odpowiedzi na ekologiczne wyzwania sektora budowlanego.

– Parametry budynków systematycznie poprawiają się, ale pakiet „Fit for 55” wprowadza nowe wymogi na najbliższe lata. Bardzo istotne będzie to, ile będzie nas kosztować utrzymanie nowoczesnych budynków, aby było to zgodne z aktualnymi standardami. Uważam, że wszystko zależy od detali, a należą do nich: bardzo dobra izolacja termiczna, szczelność powłoki budynku, potrójne oszklenie ciepłochronne, eliminacja mostków cieplnych oraz montaż systemu wentylacyjnego z odzyskiem ciepła – tłumaczył dyrektor Wiśniewski.

Michał Dziennik, pełnomocnik zarządu ds. rozwoju systemów ciepłowniczych w Poznaniu w Veolia Energia Poznań, zaprezentował oddany niedawno do użytku w Elektrociepłowni Karolin magazyn ciepła, często określany jako przyszłość magazynowania energii.

– Zyski z magazynu ciepła to przede wszystkim oszczędność na zużyciu węgla. Akumulator ten jest ładowany nadmiarem produkcji ciepła w ciągu dnia, a nadwyżka ta oddawana jest do sieci w nocy. Te oszczędności oceniamy na 15 tys. GJ rocznie. Istotna jest też redukcja emisji CO2, która w skali roku wynosi ok. 244 tys., a to już istotna liczba – opisywał inwestycję Veolii M. Dziennik.

Wiatraki za zgodą mieszkańców

O inwestycjach w energetykę wiatrową na gminnych terenach opowiadał Janusz Piechocki, burmistrz miasta i gminy Margonin.

– Już 24 lata temu rozpoczęły się rozmowy na temat budowy farmy wiatrowej na terenie naszej gminy. Rozmowy te trwały w sumie osiem lat, co jednak zaowocowało dobrą komunikacją z mieszkańcami, a w rezultacie brakiem protestów lokalnej społeczności. W sumie portugalski inwestor, EDP Renewables Poland, po dotychczasowych inwestycjach będzie dysponować mocą ok. 200 MW w lądowej energetyce wiatrowej. To aż 60 wiatraków, co powoduje, że jest to największa taka farma 
w Polsce – wyjaśniał burmistrz Piechocki.

Taki inwestor na terenie gminy przynosi nowe fundusze do budżetu. Rocznie z tej inwestycji wpływa do kasy Margonina 
ok. 6 mln zł przy ok. 40-milionowym budżecie miasta i gminy. To spory zastrzyk gotówki, którą z roku na rok można przeznaczać na kolejne inwestycje.

Energetyczne spółdzielnie

Definicję spółdzielni energetycznej wprowadzono do ustawy o odnawialnych źródłach energii w 2016 r., ale przepisy szczegółowo regulujące jej działalność zostały wprowadzone dopiero w latach 2018-2019. Ustawa precyzyjnie określa przedmiot działalności spółdzielni, którym jest wytwarzanie energii elektrycznej, biogazu lub ciepła w instalacjach odnawialnego źródła energii i równoważenie zapotrzebowania energii elektrycznej, biogazu lub ciepła wyłącznie na potrzeby własne spółdzielni energetycznej i jej członków. Przepisy jednak nie wykluczają podjęcia przez spółdzielnię energetyczną działalności także na innych polach niż tylko produkcja energii z OZE na własne potrzeby.

– To nowy typ spółdzielni w polskim prawodawstwie, choć na zachodzie Europy czy w innych krajach są już one znaną formą działalności sektora energetycznego. Zgodnie z ustawą o OZE są to spółdzielnie w rozumieniu Prawa spółdzielczego lub spółdzielnie rolników w rozumieniu ustawy o spółdzielniach rolników – mówił o&n...