Pomniki przyrody w świetle projektu Rozporządzenia Ministra Środowiska z 26 września 2017 r.

Zgodnie z postanowieniami art. 2 ust. 1 Ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DzU z 2016 r. poz. 2134, z późn. zm.): Ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy, polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody:

1)    dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów;

2)    roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową;

3)    zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia;

4)    siedlisk przyrodniczych;

5)    siedlisk zagrożonych wyginięciem, rzadkich i chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów;

6)    tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt;

7)    krajobrazu;

8)    zieleni w miastach i wsiach;

9)    zadrzewień.

Oczywiście w przytoczonym rozwiązaniu zadeklarowano jedynie cele, jakie powinny być brane pod uwagę w procesie ochrony przyrody. Nie wskazuje się jednak w nim na to, w jaki sposób cele te będą osiąganie. Zamknięty katalog tych form został określony w art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w którym wymienia się także pomniki przyrody, z którymi każdy z nas ma styczność praktycznie na co dzień. Zgodnie z postanowieniami art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody: Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Kryteria uznania za pomnik przyrody

Wśród wymienionych składników środowiska przyrodniczego, które mogą być uznane za pomniki przyrody, zostały wymienione również drzewa i krzewy. W dotychczasowym stanie prawnym brakowało jednak obiektywnych kryteriów, pozwalających na określenie, po spełnieniu jakich przesłanek twór przyrody będzie mógł być uznany za pomnik przyrody. Istniała co prawda w art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody delegacja dla ministra właściwego do spraw środowiska do wydania fakultatywnego rozporządzenia, wskazującego kryteria uznawania za pomniki przyrody, ale uprawniony organ, mimo upływu długiego czasu od wejścia w życie ustawy o ochronie przyrody, nawet z niej nie skorzystał.

Dlatego Ustawą z 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (DzU z 2017 r., poz. 1074), dalej zwaną ustawą zmieniającą, dokonano zmian w Ustawie z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, m.in. poprzez wprowadzenie w art. 40 ust. 3 obowiązku określenia przez ministra właściwego do spraw środowiska, w drodze rozporządzenia, kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. Rozporządzenie to, zgodnie z postanowieniami art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, powinno wejść w życie najpóźniej do 17 grudnia 2017 r. Tym samym obecnie istnieje konieczność wydania przez ministra właściwego do spraw środowiska rozporządzenia określającego kryteria uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. W artykule 40 ust. 3 ustawy jako kryteria uznania za pomnik przyrody wskazano wielkość, wiek, pokrój i znaczenie historyczne odnośnie drzew i krzewów oraz znaczenie naukowe, estetyczne i krajobrazowe t...