Czy tworzywa sztuczne są zbyt cenne, by je spalać? [WIDEO]

Zakłócenia w łańcuchach dostaw, konflikty i napięcia w regionach, z których importowane są surowce i paliwa kopalne, pokazują, jak wrażliwa jest europejska gospodarka. Im więcej tworzyw odzyskujemy i przetwarzamy na miejscu, tym mniejsza zależność od zasobów spoza kontynentu.

– W związku z tym tworzywa zdecydowanie są zbyt cenne, żeby je spalać – mówiła Maria Ogrodowska, ekspertka Plastics Europe Polska. Jak podkreślała, wnioski z raportu „Tworzywa sztuczne w obiegu zamkniętym” pokazują, że spalanie i składowanie tworzyw nadal pozostają istotnym elementem europejskiego systemu, choć mowa o surowcu, którego Europa coraz bardziej potrzebuje. Mimo to odpady z tworzyw sztucznych są często eksportowane, by potem sprowadzać z dalekiej zagranicy recyklaty wątpliwej jakości.

70% odpadów z tworzyw kończy w spalarniach i na składowiskach? Obejrzyj wywiad z Marią Ogrodowską na YT Portalu Komunalnego!

Recykling nadal na końcu

Skala problemu jest duża. Jak mówiła przedstawicielka Plastics Europe Polska, w Europie nadal ponad 70% odpadów tworzyw sztucznych jest spalanych lub składowanych. Recykling obejmuje mniej niż 30% tego strumienia.

To oznacza, że w praktyce wciąż tracimy ogromne ilości materiału, który mógłby wrócić do obiegu. W przypadku składowisk problem jest oczywisty – tworzywa po prostu nie powinny tam trafiać. W przypadku spalania dyskusja jest jednak bardziej złożona, zwłaszcza w kontekście rozmowy o bezpieczeństwie energetycznym kraju. 

Plastics Europe Polska nie neguje obecności spalarni w systemie. Maria Ogrodowska zaznaczała jednak, że punktem odniesienia musi pozostać hierarchia postępowania z odpadami. – Recykling znajduje się nad termicznym przetwarzaniem i spalaniem. Powinniśmy skupiać się na tym, żeby jak najwięcej surowca, który może trafić do recyklingu, rzeczywiście tam trafiało – podkreślała. Przedstawiciele branży odpadowej często wskazują jednak, że część tworzyw nie nadaje się dziś do recyklingu albo nie znajduje odbiorców. Nie zawsze chodzi więc o brak dobrej woli, lecz o jakość strumienia, brak popytu na recyklaty i ograniczoną opłacalność przetwarzania.

Koszty coraz wyższe, przychody coraz mniejsze. Tak dziś wygląda gospodarka odpadami [WIDEO]

Selektywna zbiórka robi różnicę

Jednym z najważniejszych warunków zwiększenia poziomów recyklingu tworzyw jest jakość zbiórki. Im czystszy i lepiej rozdzielony strumień, tym większa szansa, że odpad stanie się surowcem. Ogrodowska wskazywała, że odpady tworzyw pochodzące z selektywnej zbiórki osiągają wielokrotnie wyższe poziomy recyklingu niż te wydzielane z odpadów zmieszanych. W przypadku tworzyw sztucznych ogółem różnica ma być około dwudziestokrotna, a w przypadku opakowań z tworzyw sztucznych – nawet czterdziestokrotna.

To pokazuje, że edukacja mieszkańców i dobrze zaprojektowane systemy zbiórki nie są dodatkiem do gospodarki odpadami, ale jednym z jej fundamentów. System kaucyjny może poprawić sytuację w przypadku części opakowań, przede wszystkim butelek, ale nie rozwiąże całego problemu tworzyw – tym bardziej, że uszczupla budżety spółek, które nadal zagospodarowują trudne do przetworzenia odpady plastikowe.

W strumieniu komunalnym pozostaną folie, tacki, opakowania wielomateriałowe, opakowania po chemii gospodarczej, kosmetykach i żywności, a także produkty z tworzyw, które nie są opakowaniami. 

Katarzyna Wolny-Tomczyk: nie powinniśmy eksportować odpadów kalorycznych

Rynek recyklingu czeka na trwały popyt

Przez ostatnie lata recyklerzy tworzyw sztucznych mierzyli się z trudną sytuacją ekonomiczną. Surowce pierwotne bywały znacznie tańsze od wtórnych, a producenci często wybierali materiał virgin zamiast recyklatu. Taki układ osłabiał sens inwestowania w recykling, nawet jeśli z punktu widzenia środowiska i bezpieczeństwa surowcowego kierunek powinien być odwrotny.

Sytuacja zaczęła się częściowo zmieniać pod wpływem zakłóceń w globalnym handlu. Jak mówiła Ogrodowska, w branży słychać o „delikatnym odbiciu”, związanym m.in. z napięciami w Zatoce Perskiej i problemami z dostawami z innych regionów świata. W takich momentach Europa widzi, jak ważne jest posiadanie własnych źródeł surowców.

Nie wystarczy jednak chwilowa poprawa koniunktury. Potrzebny jest trwały popyt na recyklaty i tworzywa cyrkularne. Taką rolę ma odegrać m.in. rozporządzenie PPWR, które wprowadzi obowiązki dotyczące wykorzystania recyklatów w opakowaniach. Ekspertka chwaliła też francuski system dopłat i zachęt. Tam rozszerzona odpowiedzialność producenta zawiera mechanizmy ograniczające odległość między zbiórką, sortowaniem i recyklingiem. W rozmowie przywołano zasadę 1500 km, która ma wspierać przetwarzanie odpadów bliżej miejsca ich powstawania.

– Twórzmy popyt na recyklaty, na tworzywa cyrkularne. Jesteśmy właściwie w przededniu PPWR, które na branżę opakowaniową będzie narzucało konkretne cele związane z wykorzystaniem recyklatów – mówiła przedstawicielka Plastics Europe Polska. Tymczasem dziś nawet część tworzyw cyrkularnych wykorzystywanych przez europejskich przetwórców pochodzi spoza Europy; zdaniem ekspertki to nawet 19%. 

Sosnowski (Interzero): PPWR zmieni opakowania i zmniejszy strumień odpadów

Spalarnie i ETS

W związku z tym, że Europa nie wykorzystuje surowcowego potencjału wtórnych tworzyw sztucznych, ekspertka postuluje, by spalarnie odpadów znalazły się w systemie handlu emisjami ETS2.

– Powinno tak się stać po pierwsze ze względu na emisje, a po drugie ze względu na hierarchię postępowania z odpadami – mówiła Ogrodowska. Zwolennicy odzysku energii z odpadów odpowiadają, że spalarnie nie konkurują z recyklingiem, lecz ze składowaniem. To argument często podnoszony w debacie o paliwach alternatywnych i frakcjach, których nie da się już przetworzyć materiałowo.

Ogrodowska zaznaczała jednak, że ryzyko polega na czymś innym. Jeżeli powstaną kolejne instalacje spalania, system może potrzebować coraz więcej paliwa. Wtedy może pojawić się pokusa kierowania do spalarni także tych tworzyw, które powinny trafić do recyklingu. – Nie negujemy obecności spalarni w systemie zagospodarowywania odpadów. Uważamy jednak, że otwieranie drzwi na emisję poprzez niewchodzenie w system ETS może spowodować, że odpadów do zasilania spalarni będzie potrzeba coraz więcej – wskazywała. Jej zdaniem szczególną ostrożność należy zachować wobec pojęcia „recyklingu energetycznego”. Spalanie z odzyskiem energii może mieć miejsce w systemie, ale nie jest recyklingiem materiałowym. 

Środa (SPC): Cementownie odbudowują sprzedaż, ale walczą z kosztami i importem

Tworzywa z nami zostaną

Maria Ogrodowska zaznaczyła też, że rola tworzyw sztucznych we współczesnej gospodarce pozostanie znacząca, nawet pomimo zmian, jakie wymusi m.in. rozporządzenie PPWR. Są lekkie, bezpieczne i skutecznie chronią żywność, ograniczając jej marnowanie.

Zmienić musi się natomiast sposób ich projektowania, zbierania i przetwarzania po użyciu. PPWR, rozwój recyklingu mechanicznego i chemicznego, ekoprojektowanie oraz popyt na recyklaty mają prowadzić do cyrkularnej transformacji całego sektora. – Bez tworzyw sztucznych tak naprawdę nie ma życia. To zbyt cenny materiał, wykorzystywany w zbyt wielu strategicznych branżach gospodarki – podsumowała Maria Ogrodowska.

Tyczkowski (Rekopol): Czesi proszą, by nie porównywać ich ROP-u do polskiego modelu