Baterie wciąż trafiają do zwykłych odpadów

Jednocześnie bateria wyrzucona do odpadów zmieszanych może stać się przyczyną pożaru w śmieciarce, magazynie lub instalacji. O tym, czy polski system jest gotowy na te zmiany, mówił podczas Forum Recyklingu Mirosław Baściuk, prezes E-Waste Recycling.

Pięć kategorii zamiast trzech

Unijne rozporządzenie bateryjne zasadniczo zmieniło sposób klasyfikowania baterii oraz obowiązki podmiotów działających na rynku. Mirosław Baściuk zwrócił uwagę, że jednym z praktycznych problemów jest nakładanie się nowego systemu unijnego na dotychczasowe krajowe regulacje.

– Mamy z jednej strony ustawę o bateriach i akumulatorach, która już nie powinna funkcjonować w obecnym kształcie, a z drugiej strony rozporządzenie bateryjne – powiedział prezes E-Waste Recycling. Rozporządzenie (UE) 2023/1542 jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich. Znaczna część jego przepisów obowiązuje od 18 lutego 2024 r., natomiast regulacje dotyczące gospodarowania zużytymi bateriami stosuje się od 18 sierpnia 2025 r. Polska nadal pracuje nad ustawą UC107, która ma dostosować przepisy krajowe do nowych zasad, wskazać właściwe organy i uporządkować m.in. kwestie odpowiedzialności producentów.

Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian będą wyższe poziomy zbierania zużytych baterii przenośnych. Unijne rozporządzenie wyznacza cel na poziomie 63% do końca 2027 r. oraz 73% do końca 2030 r. Mirosław Baściuk zwrócił uwagę, że oznacza to bardzo duży skok względem dotychczasowego krajowego poziomu.

– W przyszłym roku poziomy zbierania dla baterii przenośnych wyniosą 63%. W tej chwili mamy 45% w polskim prawodawstwie, więc skok będzie ogromny – powiedział.

Szczególną zmianą jest również wyodrębnienie baterii stosowanych w lekkich środkach transportu, czyli m.in. e-rowerach i hulajnogach elektrycznych. Dla tej kategorii rozporządzenie ustanawia poziom zbierania wynoszący 51% do końca 2028 r. oraz 61% do końca 2031 r.

Zobacz całą rozmowę z Mirosławem Baściukiem 

Problematyczne raportowanie

Zmiana kategorii oznacza konieczność przebudowania nie tylko fizycznego systemu zbiórki, ale także systemów informatycznych i sprawozdawczości. Prezes E-Waste Recycling wskazał, że firmy muszą przygotować własne systemy do obsługi nowych kategorii, a krajowa Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami musi umożliwić prawidłowe raportowanie według nowych zasad.

– Im później wdrożymy przepisy polskie, tym trudniej będzie się dostosować – powiedział Mirosław Baściuk. Niepewność dotyczy również przyszłego modelu organizacji odpowiedzialności producentów. Rozporządzenie wprowadza pojęcie organizacji odpowiedzialności producenta, a krajowe regulacje muszą stworzyć ramy jej funkcjonowania.

Drugim dużym problemem poruszonym podczas rozmowy była przejrzystość rynku elektroodpadów.  Mirosław Baściuk ocenił, że istniejące narzędzia kontrolne nie są jeszcze wykorzystywane w sposób, który pozwalałby prześledzić cały proces: od zebrania odpadu do potwierdzenia jego rzeczywistego recyklingu.

– Musimy wiedzieć, co się dzieje od początku do końca. Nie możemy uciąć procesu w pewnym momencie i przyjąć, że dalej wszystko przebiega prawidłowo – powiedział prezes E-Waste Recycling. Zdaniem rozmówcy szczególnie istotne byłoby wprowadzenie do BDO elektronicznych zaświadczeń potwierdzających recykling.

Obecny model pozostawia część dokumentacji poza systemem cyfrowym, co – w ocenie Mirosława Baściuka – tworzy przestrzeń do nadużyć.

Prezes E-Waste Recycling wskazał także na potrzebę publikowania pełniejszych danych o rynku. Jego zdaniem organizacje odzysku powinny ujawniać listy zakładów przetwarzania, z którymi współpracują, wraz z ilościami odpadów przypisanymi do poszczególnych instalacji.

Pozwoliłoby to porównać deklarowane poziomy przetwarzania z faktycznymi możliwościami technologicznymi zakładów.

– Jeżeli ten sam zakład przetwarzania dla wielu organizacji odzysku sprzedaje więcej niż ma w decyzji, łatwo byłoby dostrzec, że gdzieś pojawia się nadużycie – powiedział Mirosław Baściuk. To właśnie transparentność całego łańcucha mogłaby być jednym z podstawowych narzędzi ograniczających szarą strefę i fikcyjne potwierdzanie recyklingu.

Mała bateria, duży pożar

Najbardziej bezpośrednie zagrożenie nie dotyczy jednak dokumentów. Coraz więcej urządzeń codziennego użytku zawiera baterie litowo-jonowe. Trafiają one także tam, gdzie znaleźć się nie powinny – do zwykłych koszy i pojemników na odpady komunalne.

– Praktycznie każde urządzenie ma już baterię litowo-jonową. Rosnący strumień takich baterii to coraz większy problem – powiedział Mirosław Baściuk. Uszkodzenie ogniwa podczas zgniatania lub przetwarzania może doprowadzić do zapłonu. W efekcie zagrożone są nie tylko zakłady recyklingowe. Pożar może rozpocząć się już podczas zbiórki lub transportu.
– Wrzucenie takiej baterii do zwykłego śmietnika powoduje, że palą się śmieciarki, samochody transportujące odpady i całe instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych – powiedział prezes E-Waste Recycling.

Dlatego warto zacząć od edukowania. Pierwszym elementem jest właściwa segregacja.

– Musimy edukować, edukować i jeszcze raz edukować ludzi, żeby nie wyrzucali baterii do zwykłych śmietników – powiedział Mirosław Baściuk. Rosnąca liczba większych baterii, szczególnie pochodzących z lekkich środków transportu, może wymagać zmiany również infrastruktury zbiórki. Pojemniki i rozwiązania wykorzystywane dotychczas przy małych bateriach przenośnych nie zawsze będą odpowiednie przy większych akumulatorach litowo-jonowych. Zdaniem rozmówcy potrzebny jest cały system bezpiecznego zbierania, transportowania i przekazywania tych baterii do wyspecjalizowanych instalacji.

Potrzeba nowych instalacji

Nowe strumienie odpadów wymagają inwestycji w dedykowane instalacje. Ich budowa oznacza jednak konieczność przechodzenia przez proces administracyjny, który według doświadczeń przedstawionych przez Mirosława Baściuka potrafi trwać wiele lat.

– Potrzebujemy nowych instalacji. Potrzebna jest szybka ścieżka do ich uruchamiania, oczywiście z poszanowaniem przepisów i decyzji środowiskowych, ale to nie może trwać latami – podkreślił prezes E-Waste Recycling. Rozmówca wskazał, że w praktyce proces inwestycyjny może ciągnąć się pięć, a nawet siedem lat. 

Baterie znajdują się już nie tylko w telefonach, laptopach czy narzędziach. Są w samochodach elektrycznych, hulajnogach, rowerach, domowych i przemysłowych magazynach energii oraz w coraz większej liczbie niewielkich urządzeń.

Jednocześnie Unia Europejska podnosi wymagania dotyczące ich zbierania i odzysku materiałów. Komisja Europejska potwierdziła we wrześniu 2026 r., że obecne cele dotyczące wydajności recyklingu i odzysku materiałów pozostają adekwatne. Do końca 2027 r. recykling ma pozwalać m.in. na odzysk 90% kobaltu, miedzi, ołowiu i niklu oraz 50% litu. To oznacza, że problemu baterii nie można już sprowadzać do ustawienia kilku pojemników na zużyte „paluszki”.

Potrzebny jest system obejmujący projektowanie baterii, odpowiedzialność producentów, zbiórkę, bezpieczny transport, kontrolę przepływu odpadów, recykling i odzysk surowców.