Anita Sowińska na Forum Recyklingu: system kaucyjny zacznie funkcjonować w pełni za kilka miesięcy

W środę, po latach intensywnych prac legislacyjnych, w Polsce formalnie zaczął obowiązywać system kaucyjny. Obejmuje on butelki plastikowe (do 3 litrów, kaucja 50 gr), metalowe puszki (do 1 litra, kaucja 50 gr) oraz – od 1 stycznia 2026 r. – szklane butelki wielorazowego użytku (do 1,5 litra, kaucja 1 zł). Kaucja będzie doliczana do ceny napoju jako osobna pozycja na paragonie, a opakowania objęte systemem będą miały specjalne oznaczenie na etykiecie.

Logistyczne wyzwanie i stopniowe wdrożenie

Wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska w trakcie swojego wystąpienia na Forum Recyklingu podkreśliła, że wejście w życie systemu kaucyjnego to „wielka logistyczna zmiana i wielkie wyzwanie”. Jednocześnie uspokoiła, że system będzie wdrażany stopniowo.

Odniosła się do trzymiesięcznego okresu przejściowego (do końca 2025 r.), który jest związany między innymi z niższą opłatą produktową za niezrealizowanie minimalnych poziomów selektywnej zbiórki. Opłata ta, będąca w istocie karą dla producentów, ma być od przyszłego roku „motywująca finansowo”, co ma wymusić szybsze przestawienie się na nowe zasady.

– Myślę i szacuję, że ten system tak naprawdę (…) zacznie funkcjonować dopiero za kilka miesięcy, może pół roku, a może nawet troszkę dłużej. Na przykład na Litwie osiągnięcie efektu 90 proc. selektywnej zbiórki zajęło dwa lata – wskazała wiceminister Sowińska podczas wystąpienia na Forum Recyklingu

Koniec z paragonem – klucz do prostoty dla klienta

Jednym z najważniejszych aspektów nowego systemu, na który zwróciła uwagę wiceszefowa resortu, jest eliminacja konieczności okazywania paragonu przy zwrocie opakowania. To właśnie ten element ma fundamentalnie zmienić komfort korzystania z systemu przez konsumentów.

Wiceminister Sowińska zaznaczyła, że rolą ministerstwa było „wyważenie interesów klienta i producentów, a klient oczekuje prostoty i oczekuje tego, że nie będzie musiał trzymać paragonu”.

Utrzymanie dotychczasowego modelu skutkowałoby dalszym żądaniem paragonów przez sklepy. Jak wyjaśniła, sklepy mogłyby czuć się poszkodowane, “że na przykład więcej wypłacają kaucji niż sprzedają napojów”, tracąc tym samym na VAT. System kaucyjny ma gwarantować klientowi możliwość oddawania opakowania tam, gdzie chce, a nie tam, gdzie je zakupił.

Ponad 90% czystego surowca, czystsze powietrze

Wprowadzenie kaucji to nie tylko zmiana legislacyjna, ale przede wszystkim realna rewolucja w traktowaniu odpadów opakowaniowych. Obecny system (żółte worki/pojemniki) pozwalał zebrać maksymalnie ok. 45% butelek PET. System kaucyjny ma podnieść ten poziom do ponad 90%.

„To jest ponad dwukrotnie więcej czystego surowca, który wróci do obiegu zamiast trafić np. do spalarni albo co gorsza do naszych pieców. To oznacza tysiące ciężarówek tworzywa PET rocznie, które nie zostaną spalone. To oznacza czystsze lasy, czyste miasta, ale też czystsze powietrze, w którym oddychamy” – podsumowała Sowińska.

Wiceminister podkreśliła również strategiczne znaczenie zbiórki puszek aluminiowych, które mogą być przetwarzane praktycznie „bez końca” bez utraty jakości. Każda puszka wracająca do obiegu to oszczędność energii, surowców i redukcja emisji gazów cieplarnianych.

W kontekście unijnego rozporządzenia PPWR (dotyczącego opakowań i odpadów opakowaniowych), które nakłada na sklepy obowiązek oferowania minimum 10% napojów w opakowaniach wielokrotnego użytku, system kaucyjny może stać się szansą dla mniejszych producentów na spełnienie tego wymogu bez konieczności osiągania efektu skali.

Forum Recyklingu, podczas, którego wystąpiła wiceminister Sowińska, odbywa się w Warszawie w dniach 1-2 października 2025 r. i jest jednym z najważniejszych wydarzeń branżowych poświęconych gospodarce obiegu zamkniętego.

Anita Sowińska o systemie kaucyjnym, ROP i przyszłości gospodarki odpadami [ROZMOWA]