Miasto jest trudnym środowiskiem dla rozwoju drzew. Zła kondycja drzew rosnących w otoczeniu człowieka jest często skutkiem czynników stresowych pochodzenia antropogenicznego.

Najważniejsze czynniki stresowe, osłabiające kondycję drzew i powodujące ich zamieranie, dotyczą gleby i utrudnień rozwoju korzeni. Negatywny wpływ mają niewłaściwe zagęszczenie podłoża czy obcięcie korzeni, ograniczona przestrzeń dostępna dla korzeni, zachwianie właściwości wodno-powietrznych gleby oraz mała zasobność podłoża w składniki pokarmowe w obrębie systemu korzeniowego. Bariery te powodują ograniczenie rozwoju tego systemu, skutkiem czego jest jego niesymetryczny kształt i deformacja ograniczająca żywotność drzew. W glebach ubitych korzenie włośnikowe nie rozwijają się w strefie, gdzie znajdują się zazwyczaj, czyli głównie w warstwie do ok. 40 cm. Korzenie włośnikowe to drobne korzenie, zwane też korzeniami żywicielskimi, które są odpowiedzialne za pobieranie wody z solami mineralnymi. Najwięcej korzeni włośnikowych znajduje w strefie okapu korony, a mogą one rozprzestrzeniać się daleko, na odległość 3-4 wysokości drzewa. W warunkach zagęszczenia mogą one koncentrować się w warstwie nawet poniżej 10 cm. Zjawisko to, zwane aerotropizmem korzeni lub geotropizmem ujemnym, wywołane jest brakiem tlenu w podłożu. Negatywny wpływ na procesy glebowe ma również ubicie głębszych warstw gleby. Ograniczona przepuszczalność przyczynia się do zalegania wody, co z kolei wpływa negatywnie na przebieg procesu dyfuzji gazowej. Nagromadzona woda zalegająca blisko korzeni drzew zamyka pory, ograniczając dostęp tlenu, co skutkuje gniciem korzeni. Natomiast w okresie suszy korzenie nie są w stanie przeniknąć przez twardą, ubitą ziemię w poszukiwaniu wody. Według Szczepanowskiej1, gleba o dobrej (gruzełkowatej) strukturze powinna składać się w 45% z części stałych, 25% z wody, 25% z powietrza i 5% z materii organicznej. Natomiast w mieście typowa zagęszczona gleba składa się aż w 75% z części stałych, 12% z wody, 12% z powietrza i jedynie w 1% z materii organicznej. Dzięki badaniom możliwe jest określenie maksymalnego stopnia ubicia gleby, przy której osiągalny jest rozrost korzeni. W przypadku gleb gliniastych jest to 1,4 g/cm3, a dla gleb piaszczystych 1,8 g/cm3. Poniżej tych wartości rozwój korzeni jest niemożliwy.

Przestrzeń glebowa dla korzeni

W naturalnym środowisku drzewa potrzebują odpowiedniej objętości podłoża, aby mogły dobrze się rozwijać. Jednak drzewa rosnące w miastach napotykają wiele barier, które powodują ograniczenie rozwoju systemu korzeniowego, powodując niesymetryczny kształt i deformację drzew, a jednocześnie zmniejszając ich żywotność. Często przestrzeń zajmowana przez korzenie drzew ograniczona jest przez infrastrukturę, taką jak: drogi jezdne i piesze, krawężniki, fundamenty budynków i ogrodzeń (fot. 1). Nieumiejętnie sadzone rośliny, w zbyt małych dołach, dożywają średnio 7-10 lat w centrach miast, co stanowi przeciętnie 5-10% długości życia drzew tych samych gatunków rosnących na terenach wiejskich. Według Urbana2, można określić optymalną objętość podłoża, która jest wymagana dla prawidłowego rozwoju systemu korzeniowego. Przykładowo, wymagana wystarczająca objętość podłoża dostępnego dla korzeni drzew średniej wielkości, sadzonych w miastach, o średnicy pnia do 41 cm, wynosi 28 m3.

Wykup dostęp do płatnych treści Portalu Komunalnego!

Chcesz mieć dostęp do materiałów Portalu Komunalnego Plus?