Planowanie przestrzenne obejmuje zróżnicowane perspektywy. Jedynie próba wspólnej ich koordynacji umożliwi realizację wszystkich celów wyróżnionych w systemie gospodarki przestrzennej. Jedna ze wskazanych perspektyw dotyczy sfery kulturowej. Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jednym z obligatoryjnych elementów planów miejscowych są zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym krajobrazów kulturowych oraz dóbr kultury współczesnej.

Problematyka ta ujęta jest również w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z powyższym, istnieje wymóg uwzględniania ochrony zabytków w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Tam również, zgodnie z art. 18 powołanej ustawy:

1) uwzględnia się krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,

2) określa się rozwiązania niezbędne do zapobiegania zagrożeniom dla zabytków, zapewnienia im ochrony przy realizacji inwestycji oraz przywracania zabytków do jak najlepszego stanu,

3) ustala się przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu uwzględniające opiekę nad zabytkami.

Ochrona zabytków nieruchomych

W szczególności (zgodnie z art. 19 ustawy) należy uwzględnić ochronę zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (i ich otoczenia), innych zabytków nieruchomych ujętych w gminnej ewidencji zabytków oraz parków kulturowych. Wojewoda mazowiecki (rozstrzygnięcie nadzorcze z 12 marca 2019 r., sygn. akt WNP- -I.4131.39.2019.AK, Legalis) wskazał, że jedną z form ochrony zabytków są ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W planie ustala się, w zależności od potrzeb, strefy ochrony konserwatorskiej obejmujące obszary, na których obowiązują określone ustaleniami planu ograniczenia, zakazy i nakazy, mające na celu ochronę znajdujących się na tym obszarze zabytków. Kompetencja ta ściśle koresponduje z art. 15 ust. 2 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w myśl którego w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Ustalenia dotyczące zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej powinny zawierać określenie obiektów i terenów chronionych ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w tym określenie nakazów, zakazów, dopuszczeń i ograniczeń w zagospodarowaniu terenów. Jednakże trzeba podkreślić, że rada gminy nie posiada kompetencji do nakładania na bliżej nieokreślone podmioty obowiązku np. uporządkowania elewacji budynków czy też przeprowadzania badań archeologicznych poprzedzających wszelkie ziemne prace budowlane (rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego z 28 lipca 2015 r., sygn. akt IB-I.4131.18.2015.PGol, Legalis).

Sfera ochrony zabytków

W tym miejscu doskonale jest zauważalny wskazany wcześniej dylemat. Zgodnie z przywołanymi regulacjami, plan miejscowy ma również obejmować sferę ochrony zabytków. Z perspektywy kulturowej j...