W ostatnich latach obserwuje się problemy z obniżającym się poziomem wód gruntowych. Taka sytuacja wynika z niskich wartości opadów atmosferycznych w ostatnich latach i związanego z tym narastającego problemu suszy hydrologicznej. Wobec tego szczególnego znaczenia nabiera kwestia prawidłowego zaprojektowania, wykonania i dalszej eksploatacji ujęcia wody.

Generalnie ujęcia wody możemy podzielić na ujęcia wód powierzchniowych, ujęcia wód podziemnych oraz ujęcia wód źródlanych, tzw. ujęcia źródeł. Ujęcia wody podziemnej to obiekty i urządzenia, których zadaniem jest zdrenowanie warstwy wodonośnej, a następnie czerpanie z niej wody. Wybór rodzaju ujęcia wody zależy od warunków hydrogeologicznych i wymaganej wydajności ujęcia, nie bez znaczenia jest też kwestia warunków techniczno-ekonomicznych. Na rys. 1 przedstawiono podział ujęć wód podziemnych. W sytuacji, gdy zamierzamy ujmować wodę podziemną z głębokości do 8 m od powierzchni terenu, najczęściej wykonuje się studnie szybowe. Spotykane są też ujęcia kombinowane, za pomocą których ujmowane są równocześnie wody podziemne i powierzchniowe, sztucznie wprowadzone w grunt. Tego typu ujęcia nazwane są ujęciami infiltracyjnymi, przy czym nazwa ta jest stosowana również do ujęć wody podziemnej zasilanej w sposób naturalny wodami rzecznymi. Istnieją duże możliwości praktycznych rozwiązań poboru wód podziemnych, przy czym istotne jest ich dostosowanie do:
- głębokości występowania wody podziemnej,
- wielkości zasobów wody podziemnej,
- rodzaju warstwy wodonośnej,
- potrzeb odbiorcy wody.
Stosowane rozwiązania ujęć wód podziemnych można podzielić na dwie główne grupy:
- ujęcia poziome,
- ujęcia pionowe.

Ujęcia poziome

Ujęcia poziome stosujemy wówczas, gdy wody gruntowe, o zwierciadle hydrostatycznym, zalegają płytko, do głębokości 5-7 m od powierzchni terenu. Wody podziemne, które występują w warstwach wodonośnych o małej miąższości, ujmowane są za pomocą ciągów drenażowych, galerii drenażowych, sztolni oraz studni promienistych. Należy jednak zaznaczyć, że studnie promieniste można traktować jako oddzielny typ ujęcia, które składa się z pionowego szybu oraz poziomych drenów rozłożonych promieniście wokół szybu lub po dowolnej jego stronie.

Ciągi drenażowe

Ciągi drenażowe, składające się z sączków ułożonych na dnie wykopu i obsypanych materiałem filtracyjnym, stosuje się do ujmowania wody podziemnej płytkiej, z warstwy wodonośnej położonej na głębokości 5-7 m pod terenem. Grubość warstwy obsypki powinna wynosić 0,2-0,3 m. Rów drenowy powinien być przykryty warstwą iłu lub tłustej gliny o grubości ok. 0,5 m, aby uniemożliwić dostanie się wody opadowej bezpośrednio do drenu. Ciągi drenażowe tworzą zwykle układy zbiorcze składające się z kilku ciągów drenażowych i studni zbiorczej, do której woda jest doprowadzana ciągami. Ze studni zbiorczej woda jest czerpana za pomocą pomp lub urządzeń lewarowych.

Galeria drenażowa zbiorcza

Galerie drenażowe zbiorcze są stosowane przy ujmowaniu płytkich wód podziemnych przy głębokości zalegania warstwy wodonośnej 4-5 m dla wodociągów średnich o wydajności qmax ≤ 200 dm3/s. Galerie drenażowe zbiorcze projektuje się w postaci ciągów usytuowanych w poprzek doliny z dopływem czołowym (jednostronnym) lub wzdłuż doliny z obustronnym dopływem wody. W ścianach galerii wykonuje się otwory okrągłe o średnicy 10-20 mm lub podłużne, szczelinowe 10-70 mm. Ściany i sklepienia galerii należy obsypać warstwą filtracyjną piaskowo-żwirową o grubości 0,5 m, składającą się z warstw poszczególnych frakcji o grubości po 10 cm.

Sztolnie

Jeżeli warstwa wodonośna występuje w warunkach nieuzasadniających stosowania studni (przykładowo są to spękane skały, zwłaszcza w rejonie występowania zjawisk krasowych), można wykonać ujęcie poziome w postaci sztolni. Sztolnie są wykonywane najczęściej metodą górniczą.

Studnie promieniste

Studnie promieniste stanowią połączenie studni zbiorczej z systemem drenów ułożonych promieniście w stosunku do studni. Stosowane są różne metody wykonania studni promienistych, różniące się sposobami wykonania ciągów drenażowych, polegające na wciskaniu za pomocą pras hydraulicznych – od wnętrza studni zbiorczej – grubościennych rur perforowanych zaopatrzonych od czoła w tzw. pilot. Odprowadzenie materiału wypłukiwanego w czasie wciskania odbywa się za pomocą rury szlamowej umieszczonej wewnątrz drenu. Innym sposobem wykonania studni promienistej jest wciskanie rury nieperforowanej i jej wyjęcie po wprowadzeniu do niej drenu. Na rys. 2 przedstawiono ujęcie wody podziemnej za pomocą studni promienistej.

Studnie kopane

Studnie kopane jako ujęcia wody dla wodociągów zwykle mają średnicę 2-5 m i wykonane są z kręgów betonowych. Głębokość studni wynosi 10-15 m, więc służą do ujmowania wód płytkich. Rozróżnia się następujące rodzaje ujęć wody studniami kopanymi:
`` studnie z dopływem wody przez ściany boczne,
`` studnie z dopływem wody przez ściany boczne i dno,
`` studnie z dopływem przez dno. Konstrukcja wlotu umieszczonego w ścianie bocznej musi uwzględniać rodzaj i uziarnienie gruntu wodonośnego, tak aby przez otwór wlotowy mogły wpływać do studni najdrobniejsze ziarna warstwy wodonośnej, ale nie były wypłukiwane z gruntu ziarna szkieletu stanowiące strukturę gruntu warstwy wodonośnej.
Otwór wlotowy powinien być wyposażony w siatkę lub specjalny układ warstw kalibrow...