600 mln zł na wysokosprawną kogenerację z odpadów niebezpiecznych. NFOŚiGW ogłosił konsultacje społeczne założeń programu

Jakie są założenia oraz cele programu priorytetowego „Wysokosprawna kogeneracja z odpadów niebezpiecznych” i jakie korzyści może on przynieść?

Cel i strategiczne znaczenie programu

Nowy program NFOŚiGW stanowi strategiczną odpowiedź na dwa fundamentalne wyzwania, przed którymi stoi Polska: konieczność bezpiecznego i efektywnego unieszkodliwiania rosnącego strumienia odpadów niebezpiecznych oraz potrzeba transformacji energetycznej w kierunku gospodarki niskoemisyjnej. Inicjatywa ta łączy te dwa obszary, promując inwestycje w nowoczesne instalacje, które przekształcają problematyczne odpady w cenne zasoby – energię elektryczną i ciepło – w najbardziej efektywny sposób.

Nadrzędnym celem programu jest „promowanie wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji z unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych”. Program został zaprojektowany w ścisłej zgodności z legislacją Unii Europejskiej, w tym z dyrektywą 2003/87/WE (ustanawiającą system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych) oraz rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2020/1001 regulującym funkcjonowanie Funduszu Modernizacyjnego. Jego realizacja w bezpośredni sposób ma  przyczynić się do osiągnięcia krajowych celów klimatyczno-energetycznych oraz wypełnienia zobowiązań wynikających z Porozumienia Paryskiego.

Ambicje programu zostały precyzyjnie określone za pomocą konkretnych, mierzalnych wskaźników, które mają zostać osiągnięte dzięki jego realizacji:

• Dodatkowa zdolność wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej w wysokosprawnej kogeneracji: co najmniej 18 MW
• Liczba instalacji: co najmniej 6 szt.
• Dodatkowa moc zainstalowana (OZE): co najmniej 18 MW 
• Ograniczenie masy składowanych odpadów: co najmniej 48 000 Mg/rok
• Masa odpadów niebezpiecznych poddanych odzyskowi lub unieszkodliwieniu: co najmniej 48 000 Mg/rok

Zestawienie tych dwóch ostatnich wskaźników o identycznej wartości docelowej jednoznacznie wskazuje, że program priorytetowo traktuje przekierowanie całego strumienia przetwarzanych odpadów ze składowisk do instalacji odzysku energii. Jasno zdefiniowane cele pozwalają ocenić skalę planowanej interwencji, a ich osiągnięcie będzie zależeć od ram finansowych i czasowych, które określają możliwości dla przyszłych projektów.

Budżet, harmonogram i uczestnicy czyli kluczowe ramy programu

Zrozumienie fundamentalnych ram programu – jego budżetu, horyzontu czasowego oraz definicji beneficjentów i wspieranych przedsięwzięć – jest pierwszym i najważniejszym krokiem dla każdego podmiotu rozważającego aplikowanie o środki.

Kluczowe parametry finansowe i czasowe programu:

• Całkowity budżet: Do 600 000 tys. zł (na dotacje)
• Źródło finansowania: Fundusz Modernizacyjny
• Okres realizacji: 2026 – 2030 r.
• Podpisywanie umów do: 2027 r.
• Wydatkowanie środków do: 2030 r.
• Tryb naboru wniosków: konkursowy

Należy podkreślić, że warunkiem uruchomienia naboru wniosków jest uzyskanie pozytywnej decyzji Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) dotyczącej finansowania inwestycji ze środków Funduszu Modernizacyjnego.

Kto i na co może otrzymać wsparcie?

• Beneficjenci: Program skierowany jest do szerokiej grupy podmiotów zdefiniowanych jako: „Przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców”.
• Rodzaje Przedsięwzięć: Finansowanie będzie można uzyskać na „Budowę nowych instalacji termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych (w tym medycznych i weterynaryjnych) z wytwarzaniem energii w warunkach wysokosprawnej kogeneracji”.

Analiza warunków finansowania

Jaka będą formy wsparcia, jego intensywność oraz katalog kosztów kwalifikowanych?

Program oferuje wsparcie na następujących zasadach:

• Forma wsparcia: dotacja.
• Maksymalna intensywność: do 50% kosztów kwalifikowanych.
• Maksymalna kwota dotacji: nie więcej niż 105 mln zł na jeden projekt.
• Wymóg dla “project finance”: w przypadku inwestycji realizowanych w tej formule, wymagany jest udział środków własnych Wnioskodawcy w wysokości co najmniej 15% kosztów kwalifikowanych, wniesionych w postaci udziału kapitału zakładowego pokrytego wkładem pieniężnym. Program wyraźnie wyklucza z tej puli środki pochodzące z kredytów bankowych, emisji obligacji czy pożyczek.

Szczególne wyróżnienie wymogu 15% wkładu własnego dla projektów w formule “project finance” sygnalizuje, że NFOŚiGW oczekuje solidnego zaangażowania kapitałowego od inwestorów, co ma na celu ograniczenie ryzyka projektów opierających się wyłącznie na dźwigni finansowej. Wnioskodawcy powinni przygotować się na szczegółową weryfikację struktury finansowania.

Katalog kosztów kwalifikowanych i wyłączeń

Główne kategorie kosztów kwalifikowanych

• Okres kwalifikowalności: Koszty mogą być ponoszone od daty złożenia wniosku do 30 września 2030 r.
• Zakupy: Wsparcie obejmuje nabycie i dostawę wyłącznie nowych maszyn, urządzeń i wyposażenia.
• Limity procentowe:
  • Przygotowanie inwestycji: do 5% kosztów kwalifikowanych.
  • Budowa dróg i placów: do 5% kosztów kwalifikowanych.
  • Zarządzanie inwestycją: do 3% kosztów kwalifikowanych.
  • Przyłącza do sieci (elektroenergetycznej, ciepłowniczej): do 20% kosztów kwalifikowanych.

Z katalogu kosztów kwalifikowanych wyłączono m.in.:

• Podatek od towarów i usług (VAT).
• Koszty nabycia nieruchomości.
• Koszty nabycia patentów i licencji.
• Inwestycje służące do współspalania paliw kopalnych.

Kryteria oceny wniosków

NFOŚiGW jasno komunikuje, jaki profil inwestycji jest pożądany – projekty dojrzałe, zlokalizowane w „białych plamach” i oferujące najlepszy stosunek kosztów do mocy. Ocena wniosków jest procesem dwuetapowym, składającym się z weryfikacji kryteriów formalnych (dostępu) oraz oceny merytorycznej (jakościowej).

Aby wniosek został dopuszczony do oceny merytorycznej, musi bezwzględnie spełniać szereg kryteriów obligatoryjnych (ocenianych w systemie “TAK/NIE”). Najważniejsze z nich to:

• Zgodność z programem: Pełna zgodność celu projektu, rodzaju przedsięwzięcia i statusu wnioskodawcy z założeniami programu.
• Parametry techniczne: Planowana instalacja musi posiadać minimalną wydajność 8 000 Mg/rok oraz minimalną łączną moc kogeneracji 2,8 MW.
• Gotowość projektu: Wnioskodawca musi posiadać ostateczną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, a projekt musi być zgodny z Wojewódzkim Planem Gospodarki Odpadami (WPGO) oraz Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP).
• Próg finansowy: Kwota wnioskowanego dofinansowania w przeliczeniu na 1 MW łącznej mocy kogeneracji nie może przekroczyć 35 mln zł.
• Infrastruktura: Należy zapewnić całoroczny odbiór energii cieplnej oraz sprzedaż ewentualnych nadwyżek energii elektrycznej do sieci.
• Wymogi ekologiczne: Projekt musi zakładać zagospodarowanie co najmniej 10% odpadów niebezpiecznych pochodzących z usuwania (np. z tzw. “bomb ekologicznych”) oraz być zgodny z zasadą DNSH (“Nie wyrządzaj znaczących szkód”). Co istotne, ten próg minimalny jest również punktem wyjścia w ocenie jakościowej, gdzie projekty przekraczające go zdobywają dodatkowe punkty, co zostanie omówione poniżej.

Projekty, które pozytywnie przejdą weryfikację formalną, podlegają ocenie punktowej w trzech głównych obszarach.

• I. Zasadność Realizacji Przedsięwzięcia (max 45 pkt):
  • Moc źródła (max 5 pkt): System punktowy wyraźnie premiuje instalacje o większej skali.
    • Poniżej 3 MW: 0 pkt
    • Powyżej 3 MW do 6 MW: 3 pkt
    • Powyżej 6 MW: 5 pkt
  • Lokalizacja (max 5 pkt): Punkty przyznawane są za realizację inwestycji w tzw. “białych plamach”, czyli w znacznej odległości od innych działających instalacji.
    • Poniżej 20 km: 0 pkt
    • Co najmniej 20 km: 1 pkt
    • …stopniowo aż do: Co najmniej 100 km: 5 pkt
  • Strumień odpadów z usuwania (max 5 pkt): To kryterium jest kluczowe i rozstrzygające.
    • Mniej niż 10%: 0 pkt (wniosek odrzucony)
    • Powyżej 10% do 12%: 1 pkt
    • Powyżej 12% do 14%: 2 pkt
    • Powyżej 14% do 16%: 3 pkt
    • Powyżej 16% do 18%: 4 pkt
    • Powyżej 18%: 5 pkt
• II. Wykonalność Inwestycji (max 30 pkt):
  • Gotowość wdrożeniowa (max 6 pkt): Oceniany jest stopień zaawansowania projektu na podstawie posiadanej dokumentacji.
    • Spełnienie 0-1 warunku (np. warunki przyłączenia, listy intencyjne): 0 pkt
    • Spełnienie 2 warunków: 2 pkt
    • Spełnienie co najmniej 3 warunków: 4 pkt
    • Posiadanie ostatecznego pozwolenia na budowę oraz umowy na zapewnienie substratu: 6 pkt
• III. Efektywność Kosztowa (max 25 pkt):
  • Stosunek kwoty dofinansowania do mocy (max 15 pkt): Ocenie podlega efektywność wnioskowanej dotacji.
    • Powyżej 15 mln zł na 1 MW: 0 pkt
    • Powyżej 7 mln zł do 15 mln zł na 1 MW: 2 pkt
    • Nie więcej niż 7 mln zł na 1 MW: 5 pkt
  • Adekwatność zakresu rzeczowego (max 10 pkt): Sprawdzane jest, czy wszystkie planowane koszty są niezbędne do osiągnięcia celu ekologicznego (ocena 0 lub 5 pkt).

Minimalny próg punktowy wymagany do uzyskania pozytywnej oceny merytorycznej wynosi 60 punktów ze 100 możliwych.

Podsumowanie i dalsze kroki

Program „Wysokosprawna kogeneracja z odpadów niebezpiecznych” stanowi znaczącą szansę inwestycyjną dla przedsiębiorców gotowych podjąć wyzwanie budowy nowoczesnej infrastruktury środowiskowej. Jednocześnie, jak pokazuje powyższa analiza, jest to program wysoce selektywny, premiujący projekty dojrzałe, o dużej skali, strategicznie zlokalizowane i zoptymalizowane kosztowo. Kluczowym pierwszym krokiem dla wszystkich zainteresowanych jest aktywne włączenie się w proces konsultacji, aby mieć realny wpływ na ostateczny kształt tych zasad.

Jak wziąć udział w konsultacjach?

Zainteresowane podmioty mogą zgłaszać swoje uwagi i sugestie do projektu programu w następujący sposób:

1. Termin: Zgłoszenia należy przesyłać w terminie od 8 do 22 stycznia 2026 r.
2. Formularz: Uwagi należy zgłaszać wyłącznie na dedykowanym formularzu w formacie Excel, który jest dostępny na stronie NFOŚiGW.
3. Adres e-mail: Wypełniony formularz należy wysłać na adres: [email protected].
4. Tytuł wiadomości: W tytule e-maila należy bezwzględnie wpisać: „Konsultacje społeczne – Wysokosprawna kogeneracja z odpadów niebezpiecznych”.
5. Ważna uwaga: NFOŚiGW podkreśla, że uwagi wysłane po terminie lub w formie innej niż wskazana nie będą podlegały analizie.