Poniższe opracowanie kontynuuje analizy z dwóch poprzednich numerów „Przeglądu Komunalnego”, uwzględniające zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą z listopada 2021 r. (Ustawa z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw – DzU z 2021 r. poz. 2151, dalej jako now. u.o. XI 2021) do ustawy o odpadach (Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach – t.j. DzU z 2022 r. poz. 699, z późn. zm., dalej jako u.o.). 

Zmiany te wywołane były nowelizacją dyrektywy ramowej (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy – Dz. Urz. UE L z 2008 r. nr 312, str. 3, z późn. zm., w wersji uwzględniającej zmiany wynikające z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów – Dz. Urz. UE L z 2018 r. nr 150, str. 109).

Gleba i materiały wydobyte

Kolejny praktyczny problem powiązany z gospodarowaniem odpadami budowlanymi dotyczy postępowania z ziemią pochodzącą z terenu budowy, w pierwszym rzędzie z warstwą ziemi zdjętej z powierzchni. Artykuł 2 pkt 3 u.o. z mocy ustawy generalnie wyłącza z kategorii odpadów „niezanieczyszczoną glebę i inne materiały występujące w stanie naturalnym, wydobyte w trakcie robót budowlanych”, ale tylko pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty.

W praktyce może budzić wątpliwości przestrzenny zasięg terenu, na którym można taki materiał wykorzystać – w szczególności w kontekście pytania, czy można taką ziemię przemieszczać poza granice nieruchomości, na której została wydobyta (czy jest to teren tej konkretnej nieruchomości, czy też np. obszar realizacji inwestycji liniowej, w związku z realizacją której ziemia została wydobyta). Wskazane w przepisie ograniczenie, moim zdaniem, należałoby odnieść do realizacji całej inwestycji, której służy dana budowa, czyli w odniesieniu do inwestycji liniowych niezanieczyszczona ziemia wydobyta z wykopu w jednym miejscu może być przemieszczona do wykorzystania w innym miejscu tej samej inwestycji, np. dla wykonania nasypu, jej przemieszczenie nie będzie miało wówczas charakteru transportu odpadów.

Zgodnie z powołanym przepisem, ziemia nie może jednak być zanieczyszczona, co należałoby ocenić w oparciu o obowiązujące przepisy i w konsekwencji rozumieć w ten sposób, że istnienie lub brak istnienia „zanieczyszczenia ziemi” należałoby ocenić w oparciu o art. 101a ust. 1 P.o.ś. (Ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, t.j. DzU z 2021 r. poz. 1973, z późn. zm.), uwzględniając oczywiście również przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 101a ust. 5 P.o.ś. (jest to Rozporządzenie Ministra Środowiska z 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, DzU z 2016 r. poz. 1395). Ocena powinna, po pierwsze, wziąć pod uwagę ewentualną zawartość substancji powodujących ryzyko w glebie lub w ziemi, stwierdzoną w drodze badań laboratoryjnych (chyba że w danym przypadku zachodzi sytuacja, w której zgodnie z powyższymi przepisami dopuszczalne jest uznanie braku zanieczyszczeń bez przeprowadzania takich badań).

Dla rekultywacji

Następnym problemem bywa kwestia wykorzystywania odpadów budowlanych w działaniach o charakterze rekultywacyjnym czy podobnym, związanym z kształtowaniem powierzchni ziemi. W takim kontekście należy zwrócić uwagę na kolejną zmianę w u.o., dokonaną now. u.o. XI 2021, polegającą wprowadzeniu i zdefiniowaniu pojęcia „prace ziemne”, zastępującego używane w niektórych przepisach przed nowelizacją pojęcie „wypełnienie wyrobisk” (wcześniej niedefiniowane). Nowa definicja, wprowadzona do art. 3 ust. 1, w pkt. 20b zakłada, że pod pojęciem „prace ziemne” należy rozumieć „każdy odzysk, w ramach którego odpady inne niż niebezpieczne są wykorzystywane do przywracania wartości użytkowych lub przyrodniczych wyrobiskom i zapadliskom lub do celów inżynieryjnych na potrzeby kształtowania krajobrazu; odpady wykorzystywane do prac ziemnych zastępują materiały niebędące odpadami, nadają się do wyżej wymienionych celów i ograniczają się do masy bezwzględnie koniecznej do osiągnięcia tych celów”.

Pojęcie wydaje się skonstruowane szerzej niż dotychczas używane pojęcie „wypełniani...